Muốn có ảnh toàn cảnh hồ Tà Đùng sắc nét bằng điện thoại, dùng chế độ Panorama với ống chính, khoá sáng vào vùng sáng vừa trước khi bấm, xoay người quanh chính chiếc máy (không quét tay vòng cung), đi đều và chậm, giữ mép nước luôn nằm trên đường dẫn của máy. Làm đúng bốn điều đó thì phần lớn lỗi — méo cong, đứt hình, trời loang sáng tối, đảo bị nhân đôi — tự biến mất.
Panorama hợp với hồ Tà Đùng vì mặt hồ trải rất rộng, các đảo rải theo một vòng cung mà không ống kính nào trên điện thoại ôm trọn được trong một khung. Nhưng chính chiều rộng đó cũng là cái bẫy: một tấm panorama dài mà không có trọng tâm sẽ trở thành một dải màu xanh mỏng dính khi xem trên điện thoại. Bài này nói cả kỹ thuật chụp lẫn chuyện khi nào panorama đáng chụp, khi nào nên thay bằng ảnh thường.
Khi nào panorama thật sự cần thiết
Panorama dành cho những khung nhìn mà chiều ngang là câu chuyện chính: một vòng cung đảo trải từ trái sang phải, một dãy đồi chạy dài, một mặt hồ ôm lấy cả chân trời. Nếu điều làm anh chị dừng lại chỉ là một nhóm đảo đẹp ở một góc, ảnh thường hoặc tele sẽ mạnh hơn, vì panorama sẽ kéo nhóm đảo đó thành một chi tiết nhỏ giữa dải dài.
Câu hỏi để quyết định: nếu cắt bức panorama thành ba khúc, mỗi khúc có gì đáng nhìn không? Nếu chỉ có khúc giữa đẹp, hai đầu là nước trống và đồi trọc, đừng chụp panorama. Nếu cả ba khúc đều có đảo, có lớp, có ánh sáng — đó là lúc cần nó.
Cũng nghĩ trước ảnh sẽ được xem ở đâu. Trên màn hình điện thoại cầm dọc, một panorama 180 độ hiện thành dải mảnh, phải phóng to mới thấy. In ra khổ ngang dài, treo tường, hoặc xem trên màn hình lớn thì panorama mới phát huy. Với ảnh để xem lại trên máy, panorama khoảng 100 tới 140 độ thường dễ xem hơn một vòng nửa trời.
Chụp một panorama hồ Tà Đùng, từng bước
Thao tác dưới đây áp dụng cho chế độ Panorama có sẵn trên hầu hết điện thoại.
- Chọn ống chính (1x). Panorama bằng góc rộng thường méo nhiều ở hai đầu và kém nét.
- Đứng vững, hai chân rộng bằng vai. Quyết định điểm bắt đầu và điểm kết thúc trước khi bấm — mỗi đầu nên có một thứ "chặn" khung như một hòn đảo, một cây, một mỏm đồi.
- Hướng máy vào vùng có độ sáng trung bình (thường là mặt hồ hơi chếch khỏi mặt trời), chạm giữ để khoá sáng nếu máy cho phép trong chế độ này.
- Bấm chụp, xoay thân người từ hông, giữ điện thoại cố định trước ngực. Hình dung chiếc máy là trục, người xoay quanh nó.
- Đi đều, chậm, giữ mũi tên hoặc khung hình nằm đúng trên đường dẫn ngang. Máy báo "chậm lại" thì chậm lại.
- Dừng ở điểm kết thúc đã định, bấm lại để kết thúc. Mở ra kiểm: mép nước có thẳng, có chỗ nào đứt hay đảo nhân đôi không.
Chiều quay nên đi từ phía tối sang phía sáng hoặc ngược lại tuỳ máy; nếu thấy trời bị loang (một đầu sáng, một đầu tối) thì thử quay theo chiều kia. Nhiều máy khoá mức sáng theo khung hình đầu tiên, nên bắt đầu ở phía có độ sáng trung bình là an toàn nhất.
Vì sao mép hồ bị cong và cách giữ thẳng
Panorama trên điện thoại ghép rất nhiều lát ảnh hẹp. Nếu máy nghiêng lên hoặc xuống trong lúc quay, mỗi lát nhìn đường chân trời ở một độ cao khác nhau, và khi ghép lại, mép nước uốn thành vòng cung hoặc sóng lượn. Trên hồ, nơi mặt nước phải phẳng, lỗi này rất dễ nhận ra.
Cách giữ thẳng: trước khi bấm, đặt mép nước xa nằm ngang trên một đường lưới; trong lúc quay, mắt luôn theo dõi đường dẫn của máy chứ không nhìn cảnh. Giữ khuỷu tay ép sát người, xoay bằng hông chứ không vung tay. Nếu đứng trên dốc, xoay chân từng bước nhỏ thay vì vặn người quá mức, vì vặn người làm vai lệch và máy nghiêng theo.
Một mẹo khác là để đường chân trời ở giữa khung theo chiều dọc khi chụp panorama, rồi cắt bớt trời hoặc nước sau. Đặt chân trời quá sát mép trên hay mép dưới làm phép ghép dễ méo hơn.
Đứt hình, đảo nhân đôi và mặt nước loang
Đứt hình là khi có một vệt gãy dọc chạy qua ảnh, làm một hòn đảo bị lệch nửa trên với nửa dưới. Nguyên nhân thường là quay không đều — lúc nhanh lúc chậm — hoặc máy rung mạnh. Đảo nhân đôi hoặc mất một nửa thường do có vật gần trong khung: phép ghép không xử lý được thị sai giữa vật gần và vật xa khi người quay lệch khỏi trục máy.
Vì vậy, panorama khác hẳn ảnh thường ở một điểm: không nên có lớp trước quá gần. Cỏ, cành cây cách vài bước sẽ bị cắt vụn ở các mối ghép. Chỉ chụp panorama khi mọi thứ trong khung ở từ vài chục mét trở ra, hoặc khi đã luyện được cách xoay đúng quanh trục máy.
Mặt nước và mây chuyển động trong lúc quay cũng gây ra chỗ lệch nhẹ: một con sóng, một đám mây có thể bị cắt hoặc lặp lại. Thường không đáng kể với hồ lặng. Khi gió mạnh, mặt nước gợn liên tục, quay nhanh hơn một chút (vẫn đều) sẽ đỡ hơn. Người đi qua trong khung cũng có thể bị "cắt" thành nửa người — chờ khung trống rồi hãy quay.
Ghép ảnh tay: khi chế độ Panorama không đủ
Khi nào nên ghép tay. Khi cảnh chênh sáng quá mạnh (mặt trời trong khung), khi muốn file nét hơn để in, hoặc khi cần panorama dọc nhiều tầng. Ghép tay là chụp nhiều ảnh thường chồng lên nhau, về nhà ghép bằng phần mềm.
Chụp các lát thế nào. Cầm máy dọc, dùng ống chính, khoá sáng và khoá nét một lần cho cả loạt. Mỗi ảnh chồng lên ảnh trước khoảng một phần ba. Xoay quanh trục máy như chụp panorama thường. Dùng chân máy thì càng tốt.
Ghép bằng gì. Nhiều ứng dụng chỉnh ảnh trên máy tính và một số ứng dụng điện thoại có chức năng ghép toàn cảnh. Chọn chế độ chiếu hình trụ cho cảnh ngang rộng; cắt bỏ phần mép thiếu hình sau khi ghép.
Ưu điểm. Kiểm soát được sáng tối từng phần, file lớn và nét, sửa được chỗ ghép lỗi. Nhược điểm là mất thời gian và cần thêm bước xử lý.
Panorama dọc và những cách dùng khác
Ít người nghĩ tới panorama dọc: cầm máy ngang, quay từ dưới lên trên. Ở chỗ đứng trên đồi cao nhìn xuống hồ, panorama dọc ôm được từ con đường đất ngay dưới chân, qua sườn đồi cà phê, xuống mặt nước, lên các đảo và đồi xa, rồi trời. Đó là cách kể "mình đứng ở đây, nhìn xuống kia" trong một khung.
Panorama dọc dễ méo hơn vì phép ghép phải xử lý góc nhìn thay đổi mạnh; hãy quay chậm và kiểm lại. Kết quả hợp xem trên màn hình điện thoại cầm dọc hơn panorama ngang.
Một cách dùng khác là panorama ngắn: chỉ quay khoảng gấp rưỡi khung hình thường, để có ảnh rộng hơn chút mà vẫn giữ tỉ lệ dễ xem và độ nét cao hơn góc rộng. Khi cảnh vừa rộng hơn ống chính một chút, đây thường là lựa chọn tốt hơn chuyển sang 0,5x.
Biến dải dài thành một bức ảnh có trọng tâm
Panorama hay thất bại vì thiếu nơi để mắt dừng lại. Khi quyết định điểm bắt đầu và kết thúc, cố gắng để trọng tâm — một nhóm đảo đẹp, vệt nắng, đám mây lớn — nằm khoảng một phần ba từ một đầu, không trôi nổi giữa dải. Hai đầu nên có thứ chặn khung để mắt không trượt ra khỏi ảnh.
Thời điểm cũng quan trọng. Panorama vào lúc nắng xiên, khi các đảo có mặt sáng mặt tối, đẹp hơn hẳn lúc trưa khi tất cả phẳng như nhau. Sáng sớm có sương thấp nằm giữa các đảo cũng cho panorama rất có lớp, chỉ cần nhớ khoá sáng vì sương trắng dễ đánh lừa máy.
Cuối cùng, sau khi chụp, đừng ngại cắt. Panorama không cần giữ nguyên chiều dài máy cho; cắt về tỉ lệ 2:1 hoặc 3:1 với trọng tâm rõ ràng thường đẹp hơn dải dài 6:1 đầy khoảng nước trống.
Chuẩn bị trước khi chụp panorama ở điểm ngắm
Panorama đòi hỏi vài phút yên tĩnh và một khoảng trống quanh người chụp. Mấy việc nên làm trước:
- Chọn chỗ đứng bằng phẳng, chắc chân, cách xa mép dốc. Khi xoay người nửa vòng, anh chị sẽ không nhìn xuống chân, nên chỗ đứng phải an toàn ngay từ đầu.
- Nhìn quanh xem có người khác đang chụp trong vòng quay không; nhường hoặc chờ họ xong. Ở điểm ngắm đông người lúc bình minh, đây là phép lịch sự đơn giản nhất.
- Lau ống kính. Một vệt vân tay hay hơi sương mỏng trên ống làm cả dải panorama mờ đục, nhất là ở phía ngược sáng.
- Tắt đèn flash và chế độ chụp liên tiếp nếu máy có bật sẵn. Kiểm pin, vì panorama ngốn pin hơn ảnh thường một chút.
- Chụp thử một lần không cần đẹp để xem máy phản ứng thế nào với ánh sáng ở chỗ đó, rồi mới chụp thật.
- Nếu có gió mạnh trên đỉnh đồi, tìm chỗ khuất sau một bụi cây hay mô đất; tay run vì gió là nguyên nhân đứt hình hay gặp.
Những việc này mất chưa tới hai phút nhưng quyết định phần lớn chất lượng. Panorama là chế độ không tha thứ cho sự vội vàng: một lần quay hỏng vì tay run thì phải quay lại từ đầu, và ánh sáng đẹp lúc sáng sớm không chờ ai.
Panorama trong sương sớm và lúc chiều tối
Sáng sớm ở Tà Đùng hay có những dải sương nằm giữa các đảo, hoặc một lớp mây phẳng phủ lòng hồ. Panorama trong điều kiện này rất đẹp vì các lớp đảo nổi lên như những dãy núi nhỏ trên biển trắng. Nhưng sương làm máy khó đo sáng: vùng trắng rộng khiến máy kéo sáng xuống, đảo tối lại. Khoá sáng vào một hòn đảo được nắng chiếu, rồi kéo phơi sáng lên nhẹ nếu thấy sương xám đục.
Lúc ánh sáng yếu — trước bình minh, sau hoàng hôn — panorama trên điện thoại dễ nhoè vì mỗi lát ảnh cần thời gian phơi lâu hơn. Quay chậm hơn bình thường, giữ máy thật vững, hoặc đổi sang ghép tay trên chân máy. Đừng kỳ vọng panorama cầm tay lúc trời gần tối sắc nét như ban ngày.
Một lưu ý về mặt trời: nếu mặt trời nằm trong dải quay, vùng quanh nó sẽ cháy trắng và có thể tạo ra các vệt loé sáng lặp lại. Tốt hơn là bắt đầu hoặc kết thúc dải quay ngay cạnh mặt trời, để nó nằm ở một đầu, hoặc chờ một đám mây mỏng che bớt. Ánh nắng xiên chiếu ngang qua các đảo từ một bên vẫn cho panorama nổi khối mà không cần mặt trời trong khung.
Câu hỏi thường gặp
Chụp panorama hồ Tà Đùng nên dùng ống kính nào?
Nên dùng ống chính 1x. Ống góc rộng trong chế độ panorama thường méo nặng ở hai đầu và kém nét hơn. Nếu cần rộng hơn nữa, quay xa hơn với ống chính thay vì chuyển sang góc rộng.
Vì sao ảnh panorama mặt hồ bị cong?
Vì điện thoại nghiêng lên xuống trong lúc quay, mỗi lát ảnh nhìn chân trời ở độ cao khác nhau. Giữ mép nước trên đường dẫn ngang, khuỷu tay sát người, xoay bằng hông và đi đều sẽ giữ được mặt hồ thẳng.
Có nên đưa cỏ cây gần vào ảnh panorama không?
Không nên nếu chưa quen. Vật ở gần bị cắt vụn ở các mối ghép vì thị sai khi người quay lệch khỏi trục máy. Panorama đẹp nhất khi mọi thứ trong khung ở xa từ vài chục mét trở ra.
Panorama dọc là gì và khi nào nên dùng?
Panorama dọc là cầm máy ngang và quay từ dưới lên trên. Nó hợp khi đứng trên cao nhìn xuống hồ, muốn ôm từ con đường dưới chân tới đảo và trời trong một ảnh, và hợp xem trên điện thoại cầm dọc.
Ảnh panorama bị một đầu sáng một đầu tối thì sửa thế nào?
Bắt đầu quay ở vùng có độ sáng trung bình và khoá sáng nếu máy cho phép. Tránh để mặt trời nằm trong dải quay. Nếu vẫn loang, thử quay theo chiều ngược lại hoặc ghép tay nhiều ảnh thường đã khoá sáng.
Có cần cắt bớt ảnh panorama sau khi chụp không?
Nên cắt. Một dải quá dài thường đầy khoảng trống ở hai đầu. Cắt về tỉ lệ khoảng 2:1 tới 3:1 với trọng tâm rõ ràng thường cho ảnh dễ xem và có sức hút hơn.