Ngắm hồ Tà Đùng từ mép nước cho một góc nhìn mà các điểm ngắm cao không có: mặt hồ trải dài ngang tầm mắt, các đảo hiện lên như những quả đồi xanh từ dưới nước nhô lên, nghe được tiếng nước, thấy được thuyền và người ven hồ. Những điểm ngắm thấp thường là bến thuyền, bãi bờ đất lộ ra vào mùa khô, chân đồi sát nước. Cần cẩn thận bờ đất sạt và nước sâu đột ngột.
Người lên Tà Đùng thường dồn hết thời gian cho topview. Bài này mời anh chị xuống thấp, ngồi sát mặt nước, để thấy một vùng hồ khác: gần hơn, đời hơn, và nhiều khi yên hơn.
Góc nhìn thấp khác góc nhìn cao thế nào
Từ trên cao, mắt nhìn xuống thấy toàn bộ hình dáng các đảo và khoảng nước giữa chúng, như nhìn một bức bản đồ sống. Từ mép nước, mắt nhìn ngang: đảo gần che đảo xa, mặt hồ thu lại thành một dải nằm ngang, các đảo thành những khối đồi nổi lên trên đường chân trời thấp. Cảm giác không còn là bao quát mà là đứng giữa.
Ở góc thấp, kích thước của mọi thứ lớn hơn. Một hòn đảo nhìn từ đồi chỉ như một chấm xanh, nhìn từ mép nước lại là một quả đồi có sườn, có tán cây cao, có bờ đất. Mặt nước gần, thấy được gợn sóng, màu nước, những cành cây khô nhô lên từ lòng hồ.
Góc thấp cũng là góc cho phản chiếu rõ nhất khi mặt hồ lặng, vì mắt nhìn mặt nước ở góc nghiêng thấp. Một buổi sáng gió lặng ở mép hồ có thể thấy đảo và bóng của nó gần như đối xứng hoàn hảo.
Bến thuyền: điểm ngắm có đời sống
Bến thuyền là điểm ngắm thấp dễ tới nhất, vì thường có đường xe vào. Đứng ở bến, thấy thuyền khách, thuyền đánh cá, lồng bè, người ra vào. Buổi sáng sớm, người đánh cá về bến, thuyền khách chuẩn bị chạy; buổi chiều, thuyền về, mặt hồ có những vệt sóng dài từ đuôi thuyền.
Bến không phải chỗ đứng yên tĩnh nhất, nhưng là chỗ thấy rõ nhất hồ Tà Đùng là một vùng sống chứ không chỉ là cảnh. Ngồi một góc bến nhìn người làm việc, nghe tiếng máy thuyền, tiếng người gọi nhau, là một trải nghiệm khác với đứng trên đỉnh đồi.
Khi ở bến, không đứng chắn lối lên xuống thuyền, không leo lên thuyền của người khác khi chưa hỏi, giữ trẻ xa mép cầu bến. Bến có thể trơn vì nước, rêu, bùn.
Nếu muốn hỏi chuyện người ở bến, chọn lúc họ đã xong việc, không phải lúc đang kéo lưới hay đang đón khách. Người lái thuyền, người đánh cá biết rất rõ mặt hồ: chỗ nào nước lặng buổi sáng, đảo nào đẹp lúc chiều, mùa này nước lên hay xuống. Một câu hỏi đúng lúc có thể mở ra những góc ngắm mà không bài viết nào chỉ được.
Bãi bờ mùa khô: thảm cỏ ven hồ
Khi mực nước hồ thủy điện xuống thấp vào mùa khô, những vùng đất trước đó ngập nước lộ ra thành bãi ven hồ. Có chỗ là đất đỏ trơ, có chỗ cỏ mọc nhanh thành thảm xanh, có chỗ thành bãi chăn bò. Những bãi cỏ thoải dài ra tới mép nước là điểm ngắm thấp đẹp nhất của mùa khô.
Đi dạo trên bãi cỏ ven hồ, có thể tới sát mặt nước, nhìn các đảo đã to ra vì nước rút, có đảo nối liền với bờ bằng một dải đất. Có những gốc cây cũ của thung lũng xưa lộ lên, những bờ đất phân tầng ghi dấu các mực nước khác nhau.
Mùa mưa, nước lên lại, các bãi này chìm dần. Vì vậy, bãi bờ là điểm ngắm theo mùa: cùng một vị trí, mùa khô là thảm cỏ, mùa mưa là mặt nước. Nếu thấy ảnh bãi cỏ ven hồ trên mạng, xem ảnh được chụp vào mùa nào.
Chân đồi sát nước ở các vịnh
Ở các vịnh kín và nhánh hồ, có những chỗ chân đồi đổ xuống sát mặt nước, có lối mòn của người làm rẫy dẫn xuống. Đứng ở chân đồi, hai bên là sườn đồi, trước mặt là mặt nước lặng của vịnh. Đây là điểm ngắm thấp yên tĩnh nhất.
Chỗ này thường là đất có chủ, cần hỏi trước. Lối xuống có thể dốc và trơn. Bờ nước có thể là đất mềm, sạt, hoặc dốc sâu ngay dưới mặt nước.
Phần thưởng là sự riêng tư và tĩnh lặng: nghe được tiếng chim, tiếng cá quẫy, thấy mặt nước lặng phản chiếu sườn đồi. Ngồi ở đó buổi sáng sớm, nhìn sương bốc lên khỏi mặt vịnh, là một trong những trải nghiệm yên bình nhất ở Tà Đùng.
Đi tới những chỗ này nên đi ít người, nói nhỏ, ở lại vừa đủ. Một nhóm đông kéo xuống chân đồi sát nước với loa nhạc sẽ phá mất chính cái yên tĩnh mà mình tìm tới, và làm phiền người làm rẫy trên sườn đồi phía trên.
An toàn ở mép nước: điều không bao giờ được bỏ qua
Hồ thủy điện khác bãi biển và sông. Lòng hồ là thung lũng cũ bị ngập, đáy dốc đột ngột, có gốc cây, hố sâu. Ở mép bờ, có thể chỉ một bước là từ chỗ nước nông tới chỗ ngập đầu. Nước sâu thường lạnh hơn nhiều so với lớp mặt. Không tắm, không bơi ở chỗ không có người địa phương hướng dẫn và áo phao.
Bờ đất ven hồ bị nước lên xuống và sóng bào mòn, nhiều chỗ bị khoét rỗng bên dưới. Đứng trên mép bờ dựng có thể sụp. Bãi bùn ven nước có thể lún sâu. Đi trên bãi bờ mùa khô, tránh những vùng đất ướt sẫm màu gần mép nước.
Trẻ em là nhóm cần chú ý nhất. Mặt nước lặng, bãi cỏ thoải, rất hấp dẫn trẻ chạy ra nghịch nước. Luôn có một người lớn được phân công chỉ trông trẻ, trẻ nhỏ mặc áo phao nếu chơi gần nước. Mùa mưa, mực nước có thể lên nhanh, bãi bờ có thể ngập dần; không ngồi ở chỗ thấp quá lâu khi trời mưa nhiều.
Giờ nào ngắm từ mép nước đẹp nhất
Sáng sớm khi mặt hồ lặng là giờ đẹp nhất cho điểm ngắm thấp: có phản chiếu, có thể có sương nằm sát mặt nước, đảo hiện ra mờ ảo từ trong sương. Đứng ở mép nước lúc này, có cảm giác như đứng giữa sương chứ không phải nhìn xuống sương.
Chiều muộn, nắng xiên chiếu từ phía sau chỗ đứng làm sáng các đảo đối diện, mặt nước có màu ấm. Nếu đứng nhìn về phía tây, mặt trời xuống phía sau đảo, bóng đảo đen in trên mặt nước sáng — một cảnh hoàng hôn ngược sáng rất đẹp từ góc thấp.
Giữa trưa, mép nước nắng gắt và chói vì mặt nước phản chiếu. Không có bóng cây ở bãi bờ trống. Hợp hơn là ngồi chỗ có bóng mát hoặc quay lại vào giờ khác.
Những ngày nhiều mây, mép nước lại dễ chịu cả ngày: ánh sáng dịu, mặt nước không chói, màu nước xanh sâu hơn. Ngày như vậy hợp để đi dạo dài trên bãi bờ mùa khô, nhìn những đường viền đất phân tầng, những gốc cây cũ lộ ra.
Đọc mực nước từ mép hồ
Đứng ở mép hồ là cách tốt nhất để thấy mặt hồ đang ở mùa nào. Trên sườn đất đỏ quanh bờ thường có những vệt ngang, như những bậc thang mờ, là dấu của các mực nước khác nhau trong năm. Vệt cao nhất là nơi nước lên tới vào lúc hồ đầy; khoảng đất trơ giữa vệt ấy và mặt nước hiện tại cho biết nước đã rút bao nhiêu.
Ở những chỗ bờ thoải, mức nước xuống tạo ra cả một dải bãi rộng, cỏ mọc theo từng đợt: cỏ già ở chỗ lộ ra sớm, cỏ non ở chỗ vừa lộ ra. Nhìn những dải màu cỏ khác nhau ấy là thấy được nhịp rút của nước qua các tuần.
Người ngắm cảnh không cần biết con số mực nước. Chỉ cần nhìn bờ là biết khung nhìn đang ở trạng thái nào: hồ đầy, đảo nhỏ, cây sát nước; hay hồ rút, đảo lớn, bờ đỏ viền quanh. Từ đó chọn kiểu ngắm hợp với mùa.
Mép hồ cũng cho thấy rõ hơn ai hết rằng hồ là nơi được con người tạo ra trên một vùng đồi cũ. Những gốc cây khô nhô lên khi nước rút, những bậc đất của đồi xưa, là dấu vết của thung lũng trước khi thành hồ. Nhìn chúng với chút tò mò và tôn trọng, đừng trèo lên hay bẻ phá.
Kết hợp điểm thấp với điểm cao trong một buổi
Cách ngắm trọn nhất là thấy cùng một vùng hồ từ hai góc. Buổi sáng lên một đỉnh đồi để thấy toàn cảnh, nhận ra cụm đảo nào nằm ở đâu, bến nào gần. Sau đó xuống bến hay bãi bờ bên dưới, nhìn lại chính những hòn đảo ấy từ ngang mặt nước. Sẽ ngạc nhiên vì chúng to và khác tới vậy.
Ngược lại, có thể đi thuyền trước, ngồi giữa các đảo, rồi chiều lên đồi nhìn xuống chỗ thuyền đã đi qua. Người làm như vậy thường nhớ vùng hồ rõ hơn hẳn người chỉ ngắm từ một góc.
Cả hai góc đều là Tà Đùng. Góc cao cho cái nhìn của người đến thăm, góc thấp cho cái nhìn của người sống bên hồ.
Với người chụp ảnh, hai góc cho hai bộ ảnh bổ sung nhau: bộ từ trên cao kể về hình dáng vùng hồ, bộ từ mép nước kể về đời sống và chất liệu — đất, nước, gỗ thuyền, cỏ bãi. Ghép lại thành câu chuyện trọn vẹn về một nơi chốn.
Năm điều mang theo khi xuống mép hồ
Giày đi được trên đất ướt. Bãi bờ có bùn, đất đỏ trơn. Giày đế bám, không ngại bẩn. Mang túi đựng giày bẩn khi lên xe, và một đôi dép để thay cho đỡ bám bùn vào xe.
Áo phao cho trẻ nhỏ. Nếu trẻ sẽ chơi gần nước, áo phao vừa cỡ là thứ không thể thiếu, kể cả khi chỉ định đứng xem. Áo phao người lớn mặc cho trẻ sẽ tuột khi rơi xuống nước.
Thuốc chống côn trùng. Mép nước và bãi cỏ có muỗi, nhất là sáng sớm và chiều tối mùa mưa. Mặc áo dài tay và quần dài cũng giúp tránh cỏ cứa khi đi qua bãi.
Nước uống và mũ. Bãi bờ trống thường không có bóng mát, mặt nước phản chiếu nắng làm nóng nhanh. Kính râm giúp đỡ chói, nhưng tháo ra khi muốn ngắm phản chiếu.
Túi rác. Bãi ven hồ không có thùng rác. Rác để lại sẽ bị nước lên cuốn xuống hồ khi mùa mưa tới, và bò thả trên bãi có thể ăn phải túi ni lông.
Câu hỏi thường gặp
Ngắm hồ Tà Đùng từ mép nước có gì khác từ trên cao?
Từ mép nước, mặt hồ ngang tầm mắt, đảo hiện lên như những quả đồi từ dưới nước, thấy rõ phản chiếu khi mặt hồ lặng, nghe tiếng nước, thấy thuyền và người ven hồ. Từ trên cao thì thấy toàn cảnh nhiều đảo.
Bãi cỏ ven hồ Tà Đùng có quanh năm không?
Không. Bãi cỏ ven hồ lộ ra vào mùa khô khi mực nước hồ thủy điện xuống thấp. Mùa mưa nước lên, bãi chìm dần. Cùng một vị trí, mùa khô là thảm cỏ, mùa mưa là mặt nước.
Có được tắm ở mép hồ Tà Đùng không?
Không nên. Lòng hồ là thung lũng cũ bị ngập, đáy dốc đột ngột, có gốc cây, hố sâu, nước lạnh và không có cứu hộ. Chỉ xuống nước khi có người địa phương hướng dẫn và mặc áo phao.
Đưa trẻ em xuống mép hồ cần chú ý gì?
Luôn có một người lớn được phân công chỉ trông trẻ, trẻ nhỏ mặc áo phao nếu chơi gần nước, tránh bờ dựng và bãi bùn. Mùa mưa nước có thể lên nhanh, không ngồi ở chỗ thấp quá lâu.
Mấy giờ ngắm từ mép hồ đẹp nhất?
Sáng sớm khi mặt hồ lặng, có phản chiếu và có thể có sương sát mặt nước. Chiều muộn có nắng xiên ấm hoặc hoàng hôn ngược sáng sau các đảo. Giữa trưa chói và nóng.
Ở bến thuyền ngắm cảnh cần lưu ý gì?
Không đứng chắn lối lên xuống thuyền, không leo lên thuyền người khác khi chưa hỏi, giữ trẻ xa mép cầu bến. Bến có thể trơn vì nước, rêu, bùn. Bến là nơi làm việc của người dân.