Đi bộ lên đồi ngắm hồ Tà Đùng không cần kỹ năng leo núi, chỉ cần chọn lối mòn hoặc đường đất có sẵn, mang giày đế bám, đủ nước, xuất phát sớm khi trời còn mát và đi chậm theo nhịp thở của người yếu nhất nhóm. Phần lớn các đoạn đi bộ lên điểm ngắm chỉ từ vài trăm mét tới hơn một cây số, nhưng dốc và đất đỏ trơn khiến chúng mệt hơn quãng đường cùng chiều dài ở đồng bằng.
Đi bộ có cái lợi riêng: chậm lại đủ để thấy cảnh mở ra dần qua từng khúc quanh, nghe tiếng chim trong rẫy, ngửi mùi đất ẩm buổi sáng. Khi tới đỉnh, cảm giác đáng công hơn hẳn việc xe chở lên tận nơi. Bài này gom những điều nên biết trước để chuyến đi bộ vừa sức và an toàn.
Đi bộ hay đi xe lên điểm ngắm
Nhiều điểm ngắm có thể lên bằng xe tới tận nơi hoặc gần sát. Nhưng có những đỉnh đồi chỉ có lối mòn, xe không lên được, hoặc đường đất quá dốc và trơn mà xe máy đi rất nguy hiểm. Lúc đó đi bộ đoạn cuối là cách an toàn nhất. Cũng có những người chọn đi bộ dù có đường xe, vì muốn có trải nghiệm leo đồi thật sự.
Đi xe nhanh, đỡ mệt, hợp với người lớn tuổi và trẻ nhỏ. Đi bộ chậm, mệt hơn, nhưng thấy được nhiều thứ trên đường và tới đỉnh với tâm trạng khác. Một cách dung hòa là đi xe tới chân dốc hay chỗ đậu an toàn gần nhất, rồi đi bộ đoạn cuối.
Mùa mưa, khi đường đất đỏ lầy, đi bộ thường là lựa chọn duy nhất ở nhiều chỗ. Bánh xe dễ trượt, sa lầy hoặc làm hỏng đường của người dân. Đi bộ với giày tốt và gậy chống thì kiểm soát được từng bước.
Chọn lối: đi đường có sẵn, không tự mở lối
Quanh hồ Tà Đùng, lối lên đồi phần lớn là đường đất của người làm rẫy, lối mòn bò đi, hoặc lối do cơ sở du lịch làm. Hãy đi theo những lối có sẵn, rõ ràng. Không tự băng qua rẫy, không xuyên rừng để rút ngắn. Lối tự mở vừa làm hư cây trồng, gây xói lở, vừa dễ lạc và gặp chỗ nguy hiểm.
Trước khi đi, hỏi người địa phương hoặc chủ nơi ở: lối nào lên đồi kia, dốc ra sao, có đoạn nào nguy hiểm, có cần xin phép ai không. Nếu lối đi qua đất có chủ, chào hỏi người đang làm, xin phép đi qua. Đa số người dân sẵn lòng nếu được hỏi lịch sự.
Lối đất đỏ ở vùng hồ thường có những rãnh nước mưa xói sâu ở giữa. Đi bên mép rãnh, chỗ đất chắc. Những đoạn có đá sỏi lẫn đất dễ trượt khi xuống dốc. Để ý những nhánh rẽ để nhớ đường về, nhất là khi đi lúc trời còn tối.
Giày và quần áo: thứ quyết định chuyến đi
Giày là thứ quan trọng nhất. Đất đỏ bazan khi khô thì bụi, khi ướt thì trơn như xà phòng và bám dính thành từng mảng dưới đế. Giày đế mềm, có rãnh sâu, ôm chân là lựa chọn tốt: giày thể thao chạy địa hình, giày leo núi nhẹ, hoặc ít nhất là giày thể thao đế cao su có rãnh. Dép tông, giày đế bằng trơn, giày cao gót tuyệt đối không hợp.
Quần áo theo kiểu nhiều lớp. Sáng sớm trên đồi lạnh, cần áo khoác; khi đi lên dốc người nóng nhanh, cần cởi bớt; tới đỉnh đứng gió lại lạnh. Áo khoác mỏng chắn gió, áo bên trong thấm hút mồ hôi, quần dài để tránh cỏ cứa và côn trùng. Mũ rộng vành cho lúc nắng lên.
Mùa mưa thêm áo mưa mỏng gọn và túi chống nước cho điện thoại. Giày sẽ bẩn, mang thêm túi ni lông để bỏ giày khi lên xe, và một đôi dép để thay.
Nước, đồ ăn và những thứ nhỏ mà quan trọng
Mỗi người ít nhất một chai nước, nhiều hơn nếu đi lâu hoặc trời nắng. Leo dốc ở cao nguyên làm mất nước nhanh dù không thấy nóng. Trên các đỉnh đồi tự nhiên không có quán, đừng trông vào việc mua nước ở trên.
Mang đồ ăn nhẹ: bánh, trái cây, kẹo. Ăn một chút khi tới đỉnh giúp hồi sức, nhất là với trẻ em và người đi bộ ít. Đi sáng sớm trước bữa sáng thì càng cần, vì leo dốc với bụng đói dễ choáng.
Những thứ nhỏ khác: đèn pin hoặc đèn đầu nếu đi lúc trời tối, gậy chống nếu dốc nhiều, khăn giấy và túi rác, thuốc cá nhân, băng dán vết thương, kem chống côn trùng. Tất cả gói gọn trong một ba lô nhỏ để hai tay rảnh khi leo.
Đừng mang quá nhiều. Ba lô nặng làm đi dốc mệt gấp đôi và kéo trọng tâm ra sau, dễ mất thăng bằng lúc xuống. Một nhóm có thể chia nhau: người mang nước, người mang đồ ăn, người mang túi sơ cứu và đèn dự phòng, thay vì ai cũng mang đủ mọi thứ.
Nhịp đi: chậm, đều và theo người yếu nhất
Sai lầm phổ biến là đi nhanh ở đầu dốc rồi hụt hơi giữa chừng. Đi chậm và đều từ đầu, bước ngắn trên đoạn dốc, giữ nhịp thở sao cho vẫn nói chuyện được. Nếu phải thở hổn hển, đi chậm lại. Nghỉ ngắn, đứng thở vài chục giây, tốt hơn là nghỉ dài rồi người nguội đi, đi tiếp khó hơn.
Cả nhóm đi theo nhịp của người yếu nhất, không để ai bị bỏ lại phía sau. Người khỏe nhất đi sau cùng để đỡ người chậm. Trẻ em và người lớn tuổi đi giữa nhóm. Đặt mục tiêu theo thời gian thay vì theo đích: đi tới mấy giờ thì nghỉ, nếu chưa tới đỉnh thì cân nhắc quay về.
Khi xuống dốc, đi còn chậm hơn lúc lên. Phần lớn các cú ngã xảy ra khi xuống, nhất là trên đất đỏ ướt. Hạ thấp trọng tâm, đầu gối hơi chùng, bước ngang chân ở đoạn dốc, dùng gậy chống phía trước.
Xuất phát lúc nào
Muốn đón sương và nắng đầu ngày trên đỉnh, phải xuất phát khi trời còn tối hoặc mờ sáng, tùy quãng đường đi bộ. Tính ngược từ thời điểm muốn có mặt trên đỉnh: cộng thời gian đi bộ, cộng thêm khoảng dự phòng cho người chậm và cho việc tìm đường trong bóng tối.
Đi bộ khi trời tối cần đèn cho mỗi người, đi chậm, đi sát nhau, và tốt nhất là đã biết lối hoặc có người dẫn. Đừng đi lối lạ một mình lúc trời tối. Nếu chưa quen, chọn đi buổi chiều thay vì buổi sáng, để đi lên khi trời sáng và xuống trước khi tối hẳn.
Mùa mưa, giông thường kéo tới vào buổi chiều. Đi bộ lên đồi buổi sáng an toàn hơn. Nếu đi chiều, theo dõi bầu trời, thấy mây đen kéo tới hoặc nghe sấm thì quay xuống ngay, đừng cố lên đỉnh.
Đi bộ cùng trẻ em và người lớn tuổi
Trẻ em thường thích leo đồi nếu có chuyện để làm trên đường: tìm hoa dại, đếm cây cà phê, nhặt sỏi đẹp, nhìn côn trùng. Biến chuyến đi thành một cuộc khám phá thay vì một chặng phải đi cho xong. Chọn quãng ngắn, dốc vừa, có điểm dừng để trẻ nghỉ. Một người lớn luôn đi sát trẻ, nắm tay ở những đoạn dốc trơn và gần mép.
Người lớn tuổi có thể đi được nếu sức khỏe cho phép và đi chậm. Hỏi trước về bệnh tim mạch, huyết áp, khớp gối. Mang ghế gấp nhỏ để nghỉ giữa đường. Nếu dốc quá, để ông bà đi xe tới chỗ gần nhất hoặc ở lại chân đồi ngắm cảnh từ chỗ thấp.
Không bao giờ ép ai đi tiếp khi họ đã mệt. Một người ở lại chân đồi với người mệt, những người khác lên rồi xuống nhanh là cách làm tốt hơn cả nhóm cùng cố.
Những dấu hiệu nên quay đầu
Trời chuyển giông. Mây đen kéo tới, gió nổi mạnh, nghe sấm. Đỉnh đồi trống là nơi nguy hiểm nhất khi có sét.
Có người trong nhóm mệt bất thường. Choáng, khó thở, đau ngực, chuột rút nặng. Dừng lại, nghỉ, quay xuống, không cố. Đỉnh đồi còn đó, lần sau quay lại được; sức khỏe của một người trong nhóm thì không đánh cược được.
Đường trơn hơn sức mình. Đất đỏ sau mưa, dốc đứng không có chỗ bám. Lên được nhưng xuống được không mới là câu hỏi. Nếu đoạn lên đã phải bám tay vào cỏ, đoạn xuống sẽ còn khó hơn nhiều.
Không chắc đường. Lạc lối, gặp nhiều nhánh rẽ không biết đi đâu, trời sắp tối. Quay về điểm biết rõ gần nhất thay vì đi tiếp với hy vọng sẽ gặp đường quen.
Gặp rào, cổng, biển cấm. Đất có chủ không cho vào hoặc khu vực bị hạn chế. Tôn trọng, quay ra, tìm chỗ khác.
Đi bộ theo mùa: mùa khô bụi, mùa mưa lầy
Mùa khô, lối đất đỏ khô cứng, đi dễ hơn nhưng bụi. Một nhóm đi qua là bụi đỏ bám đầy giày và ống quần, gió thổi bụi vào mắt. Mang khẩu trang mỏng nếu nhạy cảm, đeo kính. Cỏ khô hai bên lối rất dễ bắt lửa, tuyệt đối không hút thuốc hay vứt đầu lọc khi đi qua đồi khô.
Mùa mưa, lối đi lầy và trơn, có chỗ nước đọng thành vũng, có rãnh xói sâu sau những trận mưa lớn. Thời gian đi bộ có thể gấp rưỡi mùa khô với cùng một quãng. Nhưng đồi xanh mướt, không khí trong, sau mưa có thể nhìn rất xa. Đi buổi sáng, khi đất đã ráo bớt từ trận mưa chiều hôm trước, là hợp nhất.
Giữa hai mùa, khi những cơn mưa đầu mùa vừa tới, đất đỏ vừa khô vừa ướt, bề mặt trơn mà bên dưới cứng — đây là lúc dễ trượt nhất. Cẩn thận gấp đôi những ngày như vậy.
Tới đỉnh rồi: ngồi xuống và ngắm
Khi tới đỉnh, đừng vội chụp ảnh ngay. Tìm chỗ ngồi an toàn, cách mép dốc một khoảng, uống nước, mặc thêm áo nếu gió lạnh. Để hơi thở ổn định, rồi mới nhìn. Cảnh sẽ vẫn ở đó.
Sau khi nghỉ, đi một vòng quanh đỉnh để tìm hướng nhìn đẹp nhất, nơi thấy cụm đảo trải ra không bị cây che. Ngồi lâu, nhìn cảnh thay đổi theo mây, theo nắng. Đây là phần thưởng của việc đi bộ lên.
Trước khi xuống, nhìn lại chỗ mình ngồi: không để lại rác, vỏ chai, giấy ăn. Đỉnh đồi đẹp vì nó còn sạch. Ghi nhớ lối lên để lần sau quay lại vào một mùa khác.
Lúc xuống, cảnh lại khác lúc lên: mặt hồ ở trước mặt suốt quãng đường thay vì sau lưng. Đi chậm và thỉnh thoảng dừng lại nhìn, vì có những góc chỉ thấy được khi đi xuống. Nhưng khi dừng thì dừng hẳn, đứng vững rồi mới nhìn, đừng vừa bước vừa ngắm.
Câu hỏi thường gặp
Đi bộ lên đồi ngắm hồ Tà Đùng có khó không?
Không cần kỹ năng leo núi. Các đoạn đi bộ thường từ vài trăm mét tới hơn một cây số, nhưng dốc và đất đỏ trơn khiến mệt hơn đường bằng. Đi chậm, đủ nước, giày bám là được.
Nên mang giày gì khi đi bộ lên đồi ở Tà Đùng?
Giày đế mềm có rãnh sâu như giày chạy địa hình, giày leo núi nhẹ hoặc giày thể thao đế cao su có rãnh. Tránh dép tông, giày đế trơn. Đất đỏ ướt rất trơn và bám dính dưới đế.
Mấy giờ nên bắt đầu đi bộ để đón bình minh trên đồi?
Tính ngược từ lúc muốn có mặt trên đỉnh: cộng thời gian đi bộ và một khoảng dự phòng. Thường phải xuất phát khi trời còn tối, cần đèn cho mỗi người. Nếu chưa quen lối, đi buổi chiều an toàn hơn.
Trẻ em có đi bộ lên đồi được không?
Được nếu chọn quãng ngắn, dốc vừa, có điểm dừng nghỉ. Biến chuyến đi thành cuộc khám phá để trẻ hứng thú. Một người lớn luôn đi sát trẻ, nắm tay ở đoạn dốc trơn và gần mép.
Khi nào nên quay đầu không lên đỉnh nữa?
Khi trời chuyển giông, có người mệt bất thường, đường trơn quá sức, không chắc lối đi hoặc gặp rào, biển cấm. Lên được nhưng xuống an toàn mới là điều quan trọng.
Có cần xin phép khi đi bộ qua rẫy lên đồi không?
Nên. Phần lớn lối lên đồi quanh hồ đi qua đất có chủ. Chào hỏi người đang làm, xin phép đi qua, đi đúng lối có sẵn, không giẫm cây trồng, không hái trái.