Những dấu vết nhỏ như bẻ một cành cây che tiền cảnh, hái một bó hoa dã quỳ mang về, khắc tên lên tảng đá hay thân cây ở điểm ngắm, dựng đá xếp chồng làm kỷ niệm, là những thứ mỗi người nghĩ không đáng kể. Nhưng ở một điểm ngắm có hàng nghìn lượt khách mỗi năm, chúng cộng lại thành bụi cây trụi, đồi hoa thưa, tảng đá chằng chịt chữ. Giữ khung nhìn chung bắt đầu từ việc không để lại gì ngoài dấu chân trên lối đi.
Bài cuối của chuyên mục Giữ cảnh đẹp chung gom những hành vi nhỏ hay gặp nhất của người đi ngắm và chụp ảnh, giải thích vì sao chúng gây hại nhiều hơn vẻ bề ngoài, và đưa ra cách chụp ảnh đẹp mà không cần chạm tay vào cảnh.
Vì sao việc nhỏ lại thành chuyện lớn
Người làm du lịch có một cách nghĩ đơn giản: nhân hành vi của mình với số người cùng đến chỗ đó trong một năm. Một người bẻ một cành cây chẳng là gì. Một nghìn người, mỗi người bẻ một cành ở cùng một bụi cây đứng trước điểm ngắm, thì bụi cây ấy không còn. Một người hái mười bông dã quỳ không ai thấy thiếu; vài nghìn người hái thì đoạn đường hoa vàng nổi tiếng thưa hẳn đi.
Điểm ngắm còn tập trung lượt khách vào một chỗ rất hẹp. Cùng một tảng đá đẹp ở mép đồi là chỗ mọi người đứng chụp, ngồi nghỉ, nên cũng là chỗ bị khắc tên nhiều nhất. Cùng một cây cổ thụ đứng một mình trên đồi là chỗ ai cũng muốn tựa vào, treo võng, khắc chữ.
Những dấu vết này còn tồn tại lâu. Một nét khắc trên đá ở lại nhiều năm, một cây bị bẻ cành chính phải mất vài mùa mới phục hồi. Trong khi đó, rác có thể nhặt đi, lối mòn có thể cho nghỉ. Vì vậy đây là nhóm hành vi đáng tránh nhất.
Bẻ cành, nhổ cỏ để dọn tiền cảnh
Vì sao người ta làm. Khi chụp toàn cảnh, một cành cây vắt ngang khung hay một bụi cỏ cao che mất mặt hồ khiến người chụp muốn dọn đi. Bẻ một cành, nhổ một nắm cỏ là cách nhanh nhất.
Vì sao không nên. Bụi cây, hàng cỏ trước điểm ngắm là thứ giữ đất ở mép đồi, ngăn xói lở và che bớt mép dốc nguy hiểm. Chúng cũng chính là tiền cảnh tự nhiên làm cho khung ảnh có chiều sâu. Dọn sạch tiền cảnh thì vài mùa sau mép đồi trơ đất.
Thay bằng gì. Đổi chỗ đứng sang trái phải vài bước, nâng máy lên cao qua đầu, hoặc dùng chính cành cây ấy làm khung viền tự nhiên cho ảnh. Rất nhiều bức ảnh đẹp nhất có tiền cảnh là lá cây mờ, cỏ mờ.
Còn chủ đất có điểm ngắm thì sao. Nếu cây cối thật sự che mất tầm nhìn và chủ đất muốn mở view, việc tỉa cành nên do chính chủ đất làm theo cách của người làm vườn: tỉa đúng kỹ thuật, có tính tới giữ đất mép dốc, thay vì để mỗi khách bẻ một ít theo ý mình. Cây được tỉa gọn sẽ mọc lại khoẻ, còn cây bị bẻ nham nhở thì xơ xác và dễ sâu bệnh.
Hoa dã quỳ và hoa dại: ngắm tại chỗ, đừng mang về
Hoa dã quỳ vàng rực dọc đường và trên các sườn đồi vào cuối năm là một trong những cảnh đặc trưng của cao nguyên, trong đó có vùng Tà Đùng. Nhiều người không cưỡng được việc hái một bó mang về, hoặc hái để cầm làm đạo cụ chụp ảnh. Hoa dã quỳ hái rồi héo rất nhanh, thường chỉ sau nửa ngày trên xe đã rũ xuống và bị bỏ đi.
Dã quỳ mọc dọc đường là một phần cảnh chung của mọi người đi qua. Mỗi bông hái đi là bớt đi một chấm vàng trong khung nhìn của người sau. Ở những đoạn đường hoa đẹp nổi tiếng, hái hoa đông đến mức có những năm người dân phải nhắc nhở. Ngoài ra, đứng hái hoa sát mép đường đèo, lối dốc cũng là chuyện nguy hiểm.
Những loài hoa dại khác trên đồi, hoa trong vườn cà phê lại càng không nên hái: hoa cà phê là trái vụ sau của chủ vườn, hoa dại có thể là nguồn mật cho ong của người dân quanh đó. Muốn có hoa làm kỷ niệm, chụp ảnh là đủ.
Những dấu vết nhỏ hay gặp ở điểm ngắm
Bảng dưới gom những hành vi hay gặp nhất, tác động của chúng và cách thay thế:
| Hành vi | Tác động | Thay bằng |
|---|---|---|
| Khắc tên lên đá, thân cây | Vết khắc tồn tại nhiều năm, cây có thể bị nhiễm bệnh qua vết thương | Chụp ảnh kỷ niệm, viết vào sổ tay |
| Xếp đá chồng làm kỷ niệm | Xáo trộn mặt đất, người sau bắt chước thành bãi đá | Để đá nguyên chỗ |
| Treo võng, buộc dây vào cây ở điểm ngắm | Dây cứa vỏ cây, cành gãy, che khung nhìn | Mang ghế xếp, ngồi thảm |
| Viết, vẽ lên lan can, chòi ngắm | Làm xấu công trình chung, người sau viết theo | Không viết |
| Thả đèn trời, bóng bay | Rơi xuống đồi, rẫy, mặt hồ thành rác, đèn trời có nguy cơ cháy | Không thả |
| Để lại đạo cụ chụp ảnh | Khung gỗ, biển chữ, hoa giả bỏ lại thành rác | Mang về |
Dòng thả đèn trời đáng chú ý riêng: vùng đồi quanh hồ có nhiều cỏ khô và vườn cây, mùa khô đèn trời rơi xuống còn lửa có thể gây cháy. Bóng bay, đèn trời rơi xuống hồ cũng thành rác trôi.
Khắc tên: kỷ niệm của một người, vết xấu cho mọi người
Khắc tên, khắc chữ lên tảng đá, thân cây, lan can ở điểm ngắm là thói quen có ở hầu hết các danh thắng. Người khắc muốn để lại dấu ấn rằng mình đã ở đây. Nhưng với người đến sau, những nét khắc ấy là thứ làm hỏng cảnh: một tảng đá tự nhiên đẹp trở thành bảng ghi chép chằng chịt.
Với cây, vết khắc sâu vào vỏ là vết thương, mở đường cho nấm, sâu bệnh xâm nhập. Một cây đứng một mình trên đỉnh đồi, thứ thường là điểm nhấn của khung nhìn, nếu bị khắc nhiều có thể suy yếu dần. Với đá, vết khắc gần như vĩnh viễn.
Hiệu ứng bắt chước cũng mạnh ở đây. Một tảng đá sạch hiếm khi bị khắc đầu tiên, nhưng khi đã có một vài chữ thì người sau dễ dàng thêm vào. Vì vậy giữ cho chỗ đứng sạch ngay từ đầu, và nếu có thể thì xoá sớm những vết vẽ mới bằng cách phù hợp, là cách ngăn chuỗi bắt chước.
Chụp ảnh đẹp mà không chạm tay vào cảnh
Phần lớn lý do người ta bẻ cành, hái hoa, dựng đạo cụ là để có một bức ảnh đẹp hơn. Nhưng những bức ảnh đẹp nhất về Tà Đùng thường lại là những bức tôn trọng cảnh nguyên trạng: cành cây làm khung viền, bông hoa dại mờ ở tiền cảnh, sương thật, người thật đang làm việc thật.
Thay vì dọn cảnh, hãy di chuyển mình: lùi lại, tiến lên, hạ thấp, đứng lên chỗ cao hơn trên lối có sẵn. Thay vì hái hoa cầm tay, đứng sau một khóm hoa và để nó mờ ở tiền cảnh. Thay vì mang đạo cụ, dùng chính người trong nhóm làm điểm nhấn, chụp từ sau lưng nhìn ra hồ.
Chuyên mục Chụp ảnh view bằng điện thoại của Tà Đùng View có hướng dẫn kỹ hơn về bố cục tiền cảnh, trung cảnh, hậu cảnh. Điều cốt lõi là: cảnh đã đẹp sẵn, việc của người chụp là tìm chỗ đứng đúng, không phải sửa cảnh.
Để lại điểm ngắm như lúc mình đến, hoặc tốt hơn
Nhiều cộng đồng yêu thiên nhiên trên thế giới có nguyên tắc chung về việc không để lại dấu vết: mang về mọi thứ mang tới, để lại mọi thứ tìm thấy, đi trên lối có sẵn, tôn trọng người khác. Những nguyên tắc ấy khớp với mọi vấn đề trong chuyên mục này, từ rác, khói, lối mòn đến hoa, cành, đá.
Với người đi ngắm Tà Đùng, một cách tự kiểm đơn giản trước khi rời điểm ngắm là nhìn lại một lượt: chỗ mình vừa đứng có khác gì lúc mới tới không? Nếu có rác, nhặt. Nếu có dấu ngồi lõm trên cỏ, không sao, cỏ sẽ đứng lại. Nếu có cành gãy, hoa hái, đá dịch chỗ do mình, lần sau tránh.
Và nếu có thể, để lại điểm ngắm tốt hơn một chút: nhặt thêm vài mẩu rác của người trước, nhắc nhẹ một nhóm đang định khắc chữ. Cảnh đẹp Tà Đùng còn đến hôm nay là nhờ những người đi trước đã giữ; phần của mình là giữ tiếp cho người sau.
Đạo cụ chụp ảnh và rác của người chụp
Trào lưu chụp ảnh với đạo cụ như khung gỗ hình trái tim, biển tên địa danh tự làm, xích đu treo cây, bóng bay, hoa giả, khói màu đã xuất hiện ở nhiều điểm du lịch. Khi một điểm ngắm Tà Đùng trở nên nổi tiếng, rất có thể những thứ này cũng xuất hiện. Một số do người kinh doanh dựng lên để thu phí chụp, một số do khách mang theo rồi bỏ lại.
Đạo cụ cố định trên điểm ngắm thay đổi bản chất của khung nhìn: thay vì ngắm hồ, người ta đứng xếp hàng chụp với một khung gỗ. Nếu là đất của chủ kinh doanh, đó là lựa chọn của họ, nhưng đạo cụ màu sắc chói đặt ở mép đồi cũng lọt vào khung nhìn của mọi người từ xa. Đạo cụ bỏ lại thì thành rác khó dọn.
Khói màu là loại nên tránh hẳn: nó để lại cặn màu trên cỏ, đá, có thể gây cháy khi đốt trên cỏ khô, và làm mờ cảnh cho người khác trong thời gian đó. Nếu muốn có ảnh khác lạ, hãy dùng ánh sáng tự nhiên, sương thật, mây thật, thứ mà Tà Đùng có sẵn.
Mang gì về từ điểm ngắm
Một câu hỏi hay gặp là có được nhặt một viên đá đẹp, một quả thông, một nhánh cây khô làm kỷ niệm không. Một viên đá thì không ai thấy thiếu, nhưng lại quay về phép nhân: hàng nghìn người mỗi người nhặt một viên, mặt đất ở điểm ngắm sẽ trơ ra. Những viên đá nhỏ, mảnh cành khô trên mặt đất cũng là thứ giữ đất mặt khỏi bị mưa xói.
Kỷ niệm tốt nhất từ một điểm ngắm là ảnh, là ký ức, là nông sản mua của người dân quanh đó. Một túi cà phê, một hũ mật ong, một túi hạt mắc ca mua của chính gia đình có vườn bên dưới điểm ngắm vừa là quà mang về, vừa là cách đóng góp cho người giữ cảnh.
Với trẻ em đi cùng, đây là dịp tốt để dạy thói quen ngắm mà không lấy: cho trẻ cầm máy chụp viên đá, bông hoa mình thích rồi để nó lại chỗ cũ. Trẻ học rất nhanh, và thường là người nhắc lại người lớn ở lần đi sau.
Câu hỏi thường gặp
Có được hái hoa dã quỳ ở Tà Đùng mang về không?
Không nên. Dã quỳ dọc đường là cảnh chung của mọi người đi qua, hái rồi lại héo rất nhanh trên đường về. Ở những đoạn hoa đẹp nổi tiếng, hái hoa đông làm đồi hoa thưa đi rõ rệt. Đứng hái sát mép đường dốc cũng nguy hiểm. Chụp ảnh là đủ làm kỷ niệm.
Bẻ cành cây che tiền cảnh khi chụp ảnh có sao không?
Bụi cây ở mép điểm ngắm giữ đất, chống xói lở và che mép dốc nguy hiểm. Một người bẻ thì không thấy gì, nhưng hàng nghìn lượt khách thì bụi cây trụi hẳn. Đổi chỗ đứng, nâng máy cao hơn hoặc dùng cành làm khung viền tự nhiên cho ảnh.
Vì sao không nên khắc tên lên đá, lên cây ở điểm ngắm?
Vết khắc trên đá tồn tại gần như vĩnh viễn, trên cây là vết thương mở đường cho sâu bệnh. Một vài chữ đầu tiên kéo theo người sau bắt chước, biến tảng đá đẹp thành bảng ghi chép chằng chịt, làm hỏng khung nhìn của mọi người tới sau.
Có được thả đèn trời, bóng bay ở hồ Tà Đùng không?
Không nên. Đèn trời rơi xuống đồi cỏ khô, vườn cây mùa khô có thể gây cháy, rơi xuống hồ thành rác trôi. Bóng bay cũng rơi xuống thành rác ở những chỗ khó nhặt. Muốn có kỷ niệm, chụp ảnh hoặc quay video là đủ.
Làm sao chụp ảnh đẹp ở điểm ngắm mà không cần dọn cảnh?
Di chuyển mình thay vì sửa cảnh: lùi lại, hạ thấp, đứng cao hơn trên lối có sẵn. Dùng cành cây, khóm hoa làm tiền cảnh mờ, dùng người trong nhóm làm điểm nhấn, chụp từ sau lưng nhìn ra hồ. Cảnh đẹp sẵn, việc là tìm chỗ đứng đúng.