Điểm ngắm và topview quanh hồ Tà Đùng bẩn nhanh vì ba lẽ: chỗ đứng hẹp nên rác dồn vào một khoảng nhỏ, xa đường thu gom nên không ai dọn đều, và khách thường ghé vào giờ sớm hoặc chiều muộn, ăn uống tại chỗ rồi đi vội. Cách giữ sạch đơn giản nhất là mỗi nhóm tự mang theo túi rác, gom trọn rác của mình và đem về chỗ ở hoặc chỗ có người thu gom; không chôn, không đốt, không nhét vào bụi cây.
Bài này đi qua những loại rác hay gặp nhất ở điểm ngắm, vì sao vài thói quen tưởng vô hại như chôn vỏ trái cây hay đốt giấy lại làm hỏng chỗ đứng, cách một nhóm đi ngắm chuẩn bị để không để lại gì, và phần người bán hàng, chủ đất có điểm ngắm có thể làm.
Vì sao rác dồn nhanh ở điểm ngắm
Một điểm ngắm đẹp quanh hồ thường là đỉnh đồi, mỏm đất nhô ra hoặc khúc cua cao trên đường, nơi tầm nhìn mở rộng trọn mặt hồ. Đặc điểm chung của những chỗ ấy là hẹp. Hàng chục nhóm khách trong một buổi sáng cuối tuần đứng cùng trên một khoảng đất chừng sân bóng chuyền, nên chỉ cần mỗi nhóm để lại một vỏ chai là đã thành một đống.
Điểm ngắm cũng thường nằm xa tuyến thu gom rác của xã. Xe gom chạy theo trục đường chính và khu dân cư, không lên tới các đỉnh đồi. Nếu đất có chủ, chủ đất có khi dọn, có khi không vì điểm ngắm không mang lại thu nhập. Nếu là đất chung, không ai được giao việc dọn. Rác vì thế nằm lại cho tới khi gió, mưa kéo nó đi đâu đó, thường là xuống dốc và ra hồ.
Giờ ngắm đẹp cũng góp phần. Khách lên lúc tờ mờ sáng để đón mây thì mang theo đồ ăn sáng, cà phê, nước nóng; lên chiều muộn đón nắng xiên thì mang bia, đồ ăn vặt. Trời tối dần hoặc nắng lên gắt, ai cũng vội về, túi rác bỏ quên dễ hơn lúc thong thả.
Rác hay gặp ở điểm ngắm và vì sao khó tự biến mất
Không phải loại rác nào cũng gây hại như nhau. Bảng dưới xếp theo mức độ hay gặp ở các đồi ngắm quanh hồ:
| Loại rác | Nguồn thường gặp | Vì sao không nên để lại |
|---|---|---|
| Chai, ly, ống hút nhựa | Nước uống, cà phê mang theo | Không phân huỷ, gió thổi xuống dốc và trôi ra hồ |
| Túi ni lông, bao bì đồ ăn vặt | Bánh, snack, đồ ăn sáng | Mắc vào bụi cỏ, nổi bật trong mọi tấm ảnh chụp tiền cảnh |
| Đầu lọc thuốc lá | Khách hút khi chờ mây | Nhỏ nên khó nhặt, đầu lọc phân huỷ rất chậm, tàn thuốc gây cháy cỏ khô |
| Giấy ướt, khăn giấy | Lau tay, lau ống kính | Giấy ướt thường có sợi tổng hợp, không mục như giấy thường |
| Vỏ trái cây, thức ăn thừa | Bữa sáng, đồ nhậu chiều | Thu hút chó và côn trùng, bốc mùi, làm người sau ngại ngồi |
| Pin, bình ga mini đã dùng | Đèn pin, bếp nấu nước | Nguy hiểm khi bị đốt chung với rác, không được vứt ngoài trời |
Hai dòng cuối hay bị coi nhẹ. Vỏ trái cây nghe như rác hữu cơ vô hại, nhưng ở một điểm ngắm hẹp có hàng chục nhóm ghé mỗi tuần, nó tích lại nhanh hơn tốc độ đất kịp phân huỷ. Bình ga mini và pin thì tuyệt đối không bỏ lại, vì người dọn sau có thể gom chung với rác đem đốt.
Những thói quen tưởng vô hại
Chôn rác xuống đất. Đất đồi quanh hồ mỏng, lớp mặt bị mưa xói hằng năm. Rác chôn nông sẽ lộ lên sau vài trận mưa, và lúc đó nó nằm rải rác chứ không còn gọn một chỗ. Chôn sâu thì không ai có dụng cụ, và đào bới chính là làm hỏng chỗ đứng.
Đốt rác cho gọn. Nhựa đốt cháy không hết, để lại cục đen dính đất và khói hắc. Mùa khô, tàn lửa bay vào cỏ là cháy lan. Một vết cháy đen ở đỉnh đồi nhìn thấy từ mặt hồ và làm cả vùng xấu đi trong nhiều tháng.
Gom rác lại một góc cho người khác dọn. Ý định tốt nhưng thường không có ai tới dọn. Một túi rác gom gọn để dưới gốc cây trở thành tín hiệu cho người đến sau rằng đây là chỗ bỏ rác, và đống ấy lớn dần.
Vứt vỏ trái cây vì nó sẽ tự mục. Vỏ chuối, vỏ cam, hạt bơ mục chậm hơn nhiều người nghĩ, nhất là trong mùa khô. Trong lúc chờ mục, nó vẫn là rác trong mắt người tới sau và trong khung ảnh.
Một nhóm đi ngắm chuẩn bị thế nào để không để lại gì
Việc này mất thêm vài phút chuẩn bị ở chỗ ở trước khi đi, và gần như không mất gì ở điểm ngắm:
- Mang một túi đựng rác riêng, tốt nhất là túi vải hoặc túi có khoá kéo, để trong ba lô người đi sau cùng của nhóm.
- Đổ cà phê, nước nóng vào bình giữ nhiệt và ly dùng lại thay cho ly nhựa mua dọc đường. Vừa ít rác vừa giữ nóng lâu hơn trong gió sớm.
- Chuẩn bị đồ ăn sáng ở chỗ ở, gói bằng hộp có nắp. Hạn chế đồ ăn có nhiều lớp bao bì nhỏ, thứ dễ bị gió cuốn mất.
- Người hút thuốc mang theo một hộp nhỏ đựng tàn và đầu lọc. Không dập thuốc xuống cỏ, kể cả mùa mưa.
- Trước khi rời điểm ngắm, cả nhóm nhìn lại chỗ mình vừa đứng một lượt, nhặt cả những mẩu rác nhỏ nhất như nắp chai, tem dán, khăn giấy.
- Mang rác về chỗ ở, phân loại theo cách chủ nhà hướng dẫn. Pin và bình ga mini để riêng, báo chủ nhà để họ gom đúng chỗ.
Nếu sức còn và tay còn trống, nhặt thêm vài món rác của người khác. Không cần dọn cả đồi; một điểm ngắm sạch hơn lúc mình tới đã là một cách nhắc người sau giữ gìn.
Phần của người bán hàng và chủ đất có điểm ngắm
Ở vài điểm ngắm quen, người dân dựng quầy bán nước, cà phê, trái cây cho khách. Đây là nguồn thu hợp lý, nhưng cũng là nguồn rác lớn nhất nếu bán đồ đựng một lần. Đặt một thùng rác có nắp cạnh quầy và tự mang đi đổ mỗi ngày, ưu tiên ly giấy hoặc ly dùng lại có tiền đặt cọc nhỏ, là cách giữ cho chính chỗ bán của mình còn đông khách lâu dài.
Chủ đất có đồi được khách tìm tới ngắm nên quyết định rõ: hoặc mở cho khách vào và có người dọn, hoặc không mở và rào lối vào một cách lịch sự. Trạng thái nửa vời, ai muốn vào thì vào mà không ai lo, là trạng thái làm rác tích tụ nhanh nhất. Một tấm bảng nhỏ ghi lời nhắn mang rác về, đặt ngay lối lên, thường có tác dụng hơn người ta tưởng.
Với cơ sở lưu trú có khách đi ngắm sớm, việc phát kèm một túi rác nhỏ cùng bình nước khi khách xuất phát, kèm lời dặn mang về, vừa giữ cảnh chung vừa là chi tiết khách nhớ tới cơ sở.
Rác ở điểm ngắm đi đâu khi không ai nhặt
Điểm ngắm nằm trên cao, và mọi thứ trên cao đều có xu hướng đi xuống. Gió mùa khô lùa túi ni lông qua sườn đồi, mắc vào hàng cà phê, hàng rào. Mưa mùa mưa cuốn chai nhựa, ly nhựa theo rãnh nước xuống suối nhỏ, rồi ra hồ. Rác trôi trên mặt hồ hay dạt vào bờ các đảo, đúng những chỗ người ta đi thuyền tới ngắm.
Vì vậy một vỏ chai để lại trên đỉnh đồi không chỉ làm xấu đỉnh đồi. Nó có thể hiện ra trong ảnh của một người khác chụp mép đảo vài tháng sau, ở một chỗ cách xa nơi nó bị bỏ lại. Người làm vườn dưới dốc cũng phải nhặt thứ rác mình không làm ra.
Cách nghĩ này giúp hiểu vì sao giữ sạch một điểm ngắm là việc đáng làm dù chỉ ghé mười phút: rác của mình không ở yên tại chỗ, nó đi theo nước và gió tới những chỗ mà mình không bao giờ thấy.
Cũng vì thế mà một chiến dịch dọn bờ hồ sẽ không bao giờ xong nếu trên các đồi phía trên rác vẫn tiếp tục bị bỏ lại. Giữ sạch từ chỗ đứng ngắm là giữ từ đầu nguồn, rẻ hơn và hiệu quả hơn mọi buổi dọn dẹp phía dưới.
Nhóm đông và buổi ngồi lâu ở điểm ngắm
Một nhóm hai ba người ghé chụp ảnh mười phút để lại rất ít rác. Một nhóm mười mấy người lên ngồi cả buổi chiều, mang theo bia, đồ nướng nguội, trái cây, bánh kẹo cho trẻ con, để lại lượng rác bằng cả chục nhóm nhỏ cộng lại. Rác của nhóm đông cũng dễ bị bỏ quên hơn, vì ai cũng nghĩ người khác sẽ gom.
Cách làm hiệu quả là giao việc rõ từ đầu: một người giữ túi rác chung và chịu trách nhiệm mang về, đồ ăn mở ra bao nhiêu thì gom ngay vỏ bấy nhiêu, không đợi tới lúc về. Trước khi rời đi, cả nhóm xếp hàng ngang đi một lượt qua chỗ đã ngồi, mỗi người nhặt phần đất trước mặt mình. Việc này mất chừng một hai phút với nhóm mười người, nhưng khác biệt rất rõ.
Nếu định ngồi lâu, mang theo một tấm bạt hoặc thảm để trải thay vì ngồi thẳng lên cỏ, vừa sạch cho mình vừa đỡ dẫm nát mặt cỏ. Ghế xếp có chân nhỏ cắm sâu vào đất cũng để lại vết; thảm trải và ngồi bệt là cách ít để lại dấu nhất.
Nhặt rác ở điểm ngắm: làm sao cho an toàn và có ích
Nhiều nhóm bạn trẻ, nhiều cơ sở lưu trú tổ chức những buổi nhặt rác ở các đồi ngắm quanh hồ. Đây là việc tốt, nhưng cần làm đúng để không gây thêm vấn đề. Trước hết, nếu điểm ngắm nằm trên đất có chủ, nên xin phép chủ đất; nhiều người dân sẽ vui vẻ chỉ chỗ và có khi góp tay.
Về an toàn, rác ở điểm ngắm hay nằm dưới mép dốc, trong bụi cỏ có gai, có khi lẫn mảnh chai vỡ. Đeo găng tay dày, mang kẹp gắp, không trèo xuống mép dốc đứng để nhặt một túi ni lông. Đi theo cặp, không ai đi một mình ra mép đồi.
Về việc đem rác đi đâu, phải tính trước khi bắt đầu. Gom được vài bao rác mà không có chỗ đổ thì cuối cùng lại phải để ở chân đồi. Liên hệ trước với chủ nơi ở hoặc tìm hiểu lịch thu gom của xã để chở ra đúng điểm. Chụp ảnh trước và sau, nhưng tránh biến buổi nhặt rác thành buổi chụp hình đông người dẫm nát thêm chỗ đứng.
Câu hỏi thường gặp
Có nên chôn vỏ trái cây ở điểm ngắm cho nhanh mục không?
Không nên. Đất đồi quanh hồ mỏng, mưa xói làm rác chôn nông lộ lên và rải ra. Đào bới cũng làm hỏng mặt cỏ ở chỗ đứng vốn đã hẹp. Mang vỏ trái cây về chỗ ở để bỏ cùng rác hữu cơ là cách gọn nhất.
Đi ngắm mây sớm ở Tà Đùng nên mang gì để ít rác?
Mang bình giữ nhiệt và ly dùng lại cho cà phê, nước nóng; đồ ăn sáng đóng hộp có nắp; một túi đựng rác riêng; hộp nhỏ đựng tàn thuốc nếu có người hút. Chuẩn bị ở chỗ ở từ tối hôm trước để sáng sớm không phải mua đồ đựng một lần dọc đường.
Thấy điểm ngắm đã có sẵn đống rác thì có nên bỏ thêm vào đó không?
Không nên, vì đống rác không có người thu gom sẽ chỉ lớn dần và trở thành bãi rác tự phát. Mang rác của mình về, và nếu được thì nhặt thêm một ít của đống cũ. Nếu đống rác lớn, có thể báo chủ đất hoặc chính quyền xã.
Pin và bình ga mini đã dùng thì xử lý thế nào khi đi Tà Đùng?
Không bỏ lại ngoài trời và không bỏ chung với rác thường, vì người dọn có thể đốt chung gây nguy hiểm. Để riêng trong túi, báo chủ nơi ở để họ gom đúng chỗ, hoặc mang về thành phố bỏ vào điểm thu gom pin và chất thải nguy hại.
Chủ đất có đồi ngắm cảnh có bắt buộc phải dọn rác của khách không?
Mỗi nơi một thoả thuận, nhưng thực tế nếu đất mở cho khách vào mà không ai dọn thì rác tích tụ rất nhanh. Chủ đất nên chọn rõ: mở và có người dọn, có thể kèm quầy nước để bù công, hoặc không mở và chặn lối lịch sự.