Đi chụp quanh hồ Tà Đùng, điện thoại gặp bốn thứ: sương ẩm buổi sớm, mưa rào bất chợt (nhất là mùa mưa), khí lạnh lúc rạng sáng và đêm, và nắng gắt trên đồi trống giữa ngày. Cách giữ máy gói lại trong mấy việc: giữ máy trong túi áo sát người khi không chụp để pin ấm, mang sạc dự phòng, có túi chống nước hoặc túi nhựa kín, lau ống kính bằng vải sạch khô, và khi đổi môi trường lạnh sang ấm thì để máy trong túi kín một lúc cho khỏi đọng hơi nước.
Tà Đùng không phải nơi khắc nghiệt — không băng giá, không bão cát. Nhưng chênh lệch nhiệt độ ngày đêm và độ ẩm cao của vùng hồ trên cao nguyên đủ để làm pin tụt nhanh, ống kính mờ, máy nóng tự tắt camera. Bài này giải thích từng vấn đề xảy ra vì sao, cách phòng và cách xử lý nếu đã xảy ra.
Lạnh và pin: vì sao máy tụt pin lúc rạng sáng
Pin lithium trong điện thoại hoạt động kém đi khi lạnh. Phản ứng hoá học bên trong chậm lại, pin không cấp được dòng điện mạnh như bình thường, và máy báo phần trăm thấp hơn thực tế, có khi tự tắt dù vừa báo còn hai ba chục phần trăm. Khi máy ấm lên, phần lớn dung lượng "biến mất" đó quay trở lại.
Trên đồi quanh hồ Tà Đùng lúc rạng sáng mùa khô, không khí lạnh hơn ban ngày rõ rệt, có gió và ẩm. Điện thoại để trong túi ngoài balo, hoặc cầm tay suốt một tiếng ngồi chờ mây, sẽ lạnh dần. Kết hợp với việc màn hình bật sáng liên tục, chế độ ban đêm, quay video, pin có thể sụt rất nhanh đúng lúc cảnh đẹp nhất.
Cách giữ: khi không chụp, cất máy vào túi áo trong sát người. Hơi ấm cơ thể đủ để giữ pin ở nhiệt độ dễ chịu. Mang sạc dự phòng để trong túi áo ấm, và sạc trước khi pin xuống quá thấp. Nếu máy tắt vì lạnh, đừng cố bật lại liên tục; cho nó vào túi áo vài phút, máy ấm lên sẽ bật được và báo pin cao hơn.
Đọng hơi nước: lúc nào xảy ra và cách tránh
Hơi nước đọng lên bề mặt khi bề mặt lạnh hơn điểm sương của không khí xung quanh. Hai tình huống điển hình: máy lạnh từ ngoài trời mang vào phòng ấm, ẩm (hơi nước đọng lên máy); và máy ấm từ túi áo, từ phòng điều hoà mang ra không khí sương sớm bão hoà ẩm (hơi nước có thể đọng lên kính nếu máy nguội nhanh hơn hoặc gặp sương trực tiếp).
Ở Tà Đùng, tình huống hay gặp là ngồi ngoài đồi sương vài tiếng rồi vào phòng ấm, hoặc lên ô tô bật sưởi. Mặt kính và ống kính mờ đi ngay; nguy hiểm hơn, hơi ẩm có thể đọng vào bên trong cụm camera. Phần lớn điện thoại đời mới có khả năng chống nước nhất định, nhưng ẩm đọng nhiều lần vẫn không tốt.
Cách tránh: trước khi vào phòng ấm, cho điện thoại vào túi nhựa kín hoặc túi zip, ép bớt không khí, để nguyên trong túi cho tới khi máy ấm bằng nhiệt độ phòng (khoảng nửa tiếng). Hơi nước sẽ đọng lên mặt ngoài túi chứ không phải lên máy. Ngược lại, khi mang máy ra sương sớm, cho nó vài phút làm quen rồi mới lau ống kính và chụp.
Mưa và sương: giữ máy khô mà vẫn chụp được
Biết khả năng chống nước của máy mình. Các mức chống nước ghi trong thông số chỉ đúng với nước sạch, trong điều kiện thử nghiệm, khi máy còn mới và các gioăng còn tốt. Máy đã rơi, đã sửa, đã thay màn hình thì khả năng đó giảm. Coi chống nước là phòng hờ, không phải giấy phép mang máy dầm mưa.
Túi chống nước hoặc túi zip. Một túi chống nước loại đeo cổ, hoặc đơn giản là túi zip dày, giữ máy khô trong mưa. Nhiều túi chạm được màn hình qua lớp nhựa, đủ để chụp vài tấm khẩn cấp.
Chụp từ chỗ che. Mưa ở Tà Đùng mùa mưa thường là mưa rào, đến nhanh đi nhanh. Đứng dưới mái hiên, tán cây, trong xe, chờ ngớt rồi ra. Ngay sau mưa, trời trong và mây vỡ thường là lúc cảnh đẹp nhất.
Lau khô đúng cách. Máy dính nước mưa: lau bằng khăn mềm, không thổi bằng máy sấy nóng, không cắm sạc khi cổng còn ướt. Nhiều máy tự báo phát hiện ẩm ở cổng sạc; đợi khô hẳn.
Vải lau ống kính riêng. Một miếng vải sợi nhỏ sạch để trong túi kín, chỉ dùng cho ống kính. Vạt áo, khăn giấy, khăn ướt dễ để lại vệt và xước lớp phủ.
Nắng gắt trên đồi trống: khi điện thoại quá nóng
Ngược với lạnh sớm, giữa trưa nắng trên những đồi trống quanh hồ không có bóng râm, điện thoại phơi nắng trực tiếp có thể nóng lên nhanh, nhất là khi đang quay video, dùng bản đồ dẫn đường và sạc cùng lúc. Máy quá nóng sẽ tự giảm độ sáng màn hình, chặn đèn flash, tắt camera, thậm chí tắt hẳn cho tới khi nguội.
Cách tránh: không để máy nằm trên mặt đá, nắp ca-pô xe, mặt yên xe máy dưới nắng. Che máy bằng mũ, túi, bóng người khi không dùng. Tạm ngưng quay video dài và sạc khi máy đã ấm. Đi xe máy, đừng gắn điện thoại lên ghi đông dưới nắng suốt chặng đường dài vừa dẫn đường vừa sạc — đó là công thức để máy quá nhiệt.
Nếu máy đã quá nóng, tắt các ứng dụng nặng, đưa vào bóng râm, tháo ốp lưng cho thoáng. Không cho vào tủ lạnh hay ngâm nước lạnh; thay đổi nhiệt đột ngột gây đọng ẩm bên trong. Để máy nguội tự nhiên vài phút là đủ.
Bụi đất đỏ và va đập trên đường đồi
Mùa khô, đường đất đỏ quanh hồ có thể rất bụi. Bụi bám vào ống kính, lọt vào loa, cổng sạc. Một lớp bụi mỏng trên ống kính làm ảnh mờ, nhất là khi chụp ngược sáng. Thổi nhẹ bụi đi trước khi lau, để hạt cát nhỏ không cào xước mặt kính khi chà.
Đường dốc, đá lởm chởm và đất trơn khi ướt làm điện thoại dễ rơi. Một ốp lưng chắc và dây đeo cổ tay hoặc dây đeo cổ đáng giá hơn mọi phụ kiện khác. Khi đứng ở mép đồi chụp xuống hồ, luôn quấn dây đeo vào tay; một cái tuột tay ở đó có nghĩa là mất máy xuống dốc.
Khi đi xe máy, không để điện thoại trong túi quần sau hay túi áo không có khoá kéo. Rung lắc trên đường đất có thể làm máy rơi mà không biết. Một túi đeo chéo nhỏ có khoá kéo trước ngực là chỗ an toàn và tiện lấy ra chụp nhất.
Dung lượng, sao lưu và chuyện mất ảnh
Một buổi sáng săn mây có thể chụp vài trăm ảnh và vài đoạn video; một ngày đi khắp quanh hồ dễ đầy cả chục gigabyte. Máy đầy bộ nhớ đúng lúc cảnh đẹp nhất là chuyện thường gặp. Tối hôm trước, dọn bớt video cũ, ảnh chụp màn hình, ứng dụng không dùng.
Sóng điện thoại ở một số khu vực quanh hồ có thể yếu hoặc chập chờn, nên việc tự động sao lưu ảnh lên đám mây có thể không chạy trong ngày. Đừng tin rằng ảnh đã được lưu an toàn ở đâu khác. Tối về chỗ nghỉ có mạng, kiểm xem ảnh đã sao lưu chưa, hoặc chép sang máy của người đi cùng.
Nếu điện thoại rơi xuống nước hay hỏng giữa chuyến, ảnh chưa sao lưu có thể mất cùng máy. Ảnh từ những chuyến đi xa, những buổi bình minh khó lặp lại, đáng được sao lưu ngay khi có thể.
Danh sách mang theo để giữ máy an toàn
Gọn, nhẹ, phần lớn có sẵn trong nhà:
- Sạc dự phòng đã sạc đầy và dây sạc, để trong túi áo ấm.
- Túi zip dày hoặc túi chống nước có dây đeo.
- Vải sợi nhỏ lau ống kính, để trong túi kín riêng.
- Ốp lưng chắc và dây đeo cổ tay hoặc dây đeo cổ.
- Túi đeo chéo nhỏ có khoá kéo.
- Găng tay mỏng có đầu ngón chạm được màn hình cho sáng sớm lạnh.
- Mũ rộng vành hoặc ô nhỏ để che máy khi mưa phùn và nắng gắt.
Không cần đồ đắt tiền. Phần lớn sự cố với điện thoại khi đi chụp đến từ việc quên một thứ nhỏ trong danh sách này, không phải vì thiếu phụ kiện chuyên dụng. Một túi zip rẻ tiền đã cứu nhiều chiếc điện thoại trong những cơn mưa rào cao nguyên.
Xếp đồ theo chỗ dùng cũng giúp nhiều: thứ cần lấy nhanh (vải lau, sạc dự phòng) để ở túi áo; thứ phòng hờ (túi zip, ô nhỏ) để ở ngăn balo dễ với. Trên đỉnh đồi gió lúc rạng sáng, lục balo tìm một miếng vải lau trong tối là cách nhanh nhất để lỡ mất mười phút đẹp nhất của buổi sáng.
Chăm sóc máy sau chuyến đi
Về nhà, lau sạch máy và ốp lưng, tháo ốp ra để bụi đất đỏ và hơi ẩm kẹt bên trong có chỗ thoát. Kiểm cổng sạc, loa, khe micro xem có bụi không; dùng chổi mềm khô để quét, không chọc que kim loại vào cổng.
Nếu máy đã dính mưa hoặc đọng ẩm nhiều lần, để nó ở chỗ khô thoáng một ngày trước khi sạc qua đêm. Theo dõi xem camera có bị mờ từ bên trong, có vệt hơi nước sau mặt kính không; nếu có và không tự hết sau vài ngày, nên mang tới chỗ sửa uy tín kiểm.
Cuối cùng là ảnh: chép ra máy tính hoặc ổ cứng, chọn lọc những tấm đẹp, xoá những tấm trùng. Việc này cũng là lúc học lại từ buổi chụp — tấm nào nhoè vì sao, tấm nào cháy vì sao — để lần sau mang máy ra hồ biết cách giữ tốt hơn.
Máy ảnh đi kèm: khi mang cả điện thoại lẫn máy khác
Nhiều người đi chụp ở Tà Đùng mang cả điện thoại lẫn một máy ảnh hoặc máy quay hành động nhỏ. Những điều trên áp dụng cho mọi thiết bị có pin lithium và ống kính: giữ pin dự phòng trong túi áo ấm, cho máy vào túi kín khi đổi từ lạnh sang ấm, lau ống bằng vải riêng.
Điểm khác là số lượng: càng nhiều thiết bị, càng nhiều thứ phải sạc mỗi tối, càng nhiều dây cáp và đầu sạc. Mang một ổ cắm nhiều cổng nhỏ, vì nhiều chỗ ở quanh hồ không có đủ ổ điện ở chỗ thuận tiện. Sạc hết mọi thứ ngay khi về tới chỗ nghỉ, đừng đợi tới khuya.
Và đừng để việc lo cho thiết bị chiếm hết buổi sáng. Có lúc nên cất hết máy vào túi, chỉ đứng nhìn biển mây tan mười phút. Ảnh đẹp nhất về sau thường là ảnh của người đã kịp nhìn kỹ trước khi bấm.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao điện thoại tụt pin nhanh khi đi săn mây sáng sớm?
Vì pin lithium hoạt động kém khi lạnh, cấp điện yếu và báo phần trăm thấp hơn thực tế, có khi tự tắt. Cất máy trong túi áo sát người khi không chụp và mang sạc dự phòng để trong túi ấm.
Làm sao tránh điện thoại bị đọng hơi nước khi vào phòng ấm?
Cho máy vào túi nhựa kín hoặc túi zip trước khi vào phòng, ép bớt không khí, để nguyên trong túi khoảng nửa tiếng cho máy ấm dần. Hơi nước sẽ đọng lên mặt ngoài túi thay vì lên máy.
Điện thoại có chống nước có cần che khi mưa không?
Vẫn nên che. Khả năng chống nước chỉ đúng trong điều kiện thử nghiệm khi máy còn mới; máy đã rơi hay sửa thì giảm. Dùng túi chống nước hoặc túi zip và chụp từ chỗ có mái che.
Điện thoại quá nóng khi chụp giữa trưa thì làm gì?
Đưa vào bóng râm, tắt ứng dụng nặng như quay video, dẫn đường, ngừng sạc, tháo ốp cho thoáng. Không cho vào tủ lạnh hay nước lạnh vì có thể đọng ẩm bên trong; để nguội tự nhiên.
Có nên lau ống kính bằng áo khi bị mờ sương không?
Không nên. Vạt áo thường ẩm, bám bụi và có thể làm loang vệt hoặc xước lớp phủ. Dùng vải sợi nhỏ sạch khô, để riêng trong túi kín, và thổi bụi trước khi lau.
Ở hồ Tà Đùng ảnh có tự sao lưu lên mạng được không?
Có thể không, vì sóng ở một số khu vực quanh hồ yếu hoặc chập chờn. Tối về chỗ có mạng, kiểm lại ảnh đã sao lưu chưa hoặc chép sang máy khác để tránh mất ảnh nếu máy hỏng.