Công trình làm hỏng view hồ Tà Đùng thường không phải vì xấu, mà vì đặt sai chỗ trong khung nhìn chung: mái sáng chói giữa sườn đồi xanh, khối nhà cao dài cắt ngang đường chân trời, hoặc một quả đồi bị san phẳng để lại vết đất đỏ. Người xây nhìn từ bên trong thấy hồ đẹp; người ở bên kia hồ nhìn sang lại thấy một vết lạ. Hai góc nhìn ấy cần được tính cùng lúc từ khi chọn vị trí và màu mái.
Bài này nhìn công trình từ phía người ngắm cảnh: ba kiểu hay gây hại, vì sao màu và chiều cao quan trọng hơn kiểu kiến trúc, và người dựng nhà, quán, homestay quanh hồ có thể chọn gì để giữ cảnh cho cả vùng. Chi tiết thiết kế cửa, hiên, tháp ngắm cho chính ngôi nhà nằm ở chuyên mục Nhà và vườn đón view; chuyện pháp lý, kết cấu trên đất dốc thuộc các trang chuyên về đất đai.
Nhìn công trình từ bên kia hồ
Khi xây một ngôi nhà bên hồ, ai cũng nghĩ tới việc từ trong nhà nhìn ra thấy gì. Ít người nghĩ tới chiều ngược lại: từ mặt hồ, từ đồi đối diện, từ điểm ngắm trên cao nhìn về, ngôi nhà ấy trông thế nào. Mà ở Tà Đùng, chiều ngược lại mới là chiều có nhiều người nhìn nhất, vì mỗi ngôi nhà nằm trong khung ảnh của hàng trăm người đi ngắm mỗi năm.
Một cách thử đơn giản là trước khi chốt thiết kế, đi thuyền hoặc đi sang đồi đối diện, nhìn về lô đất của mình và tưởng tượng công trình đứng ở đó. Nó sẽ nằm trên đường chân trời hay dưới? Nó che một mảng rừng hay lẫn vào hàng cây? Màu mái đề xuất có nổi lên giữa màu xanh không? Năm phút đứng ở bên kia hồ cho nhiều thông tin hơn nhiều bản phối cảnh.
Góc nhìn này không chỉ để giữ cảnh cho người khác. Công trình hoà vào cảnh cũng là công trình được chụp đẹp hơn, được khách nhận ra là một phần của Tà Đùng chứ không phải một vật lạc chỗ.
Người làm nghề thiết kế ở các vùng cảnh quan đẹp trên thế giới có một nguyên tắc ngắn gọn: công trình tốt là công trình mà khi nhìn toàn cảnh, mắt người lướt qua nó mà không dừng lại. Muốn nổi bật thì hãy nổi bật ở bên trong, trong cách đón ánh sáng và khung cửa nhìn ra hồ, chứ đừng nổi bật ở bên ngoài, trong khung nhìn của người khác.
Ba kiểu công trình hay làm hỏng khung nhìn
Không cần liệt kê công trình cụ thể nào; ba kiểu dưới đây lặp lại ở hầu hết các vùng hồ, đồi có cảnh đẹp:
| Kiểu | Nhìn từ xa thấy gì | Cách tránh |
|---|---|---|
| Mái chói màu | Đốm xanh dương, đỏ tươi, tôn bạc phản nắng giữa đồi xanh | Mái màu trầm, vật liệu mờ không bóng, hoặc mái xanh trồng cỏ |
| Khối cao, dài trên đỉnh | Một vạch cứng cắt đường chân trời, che rừng phía sau | Đặt thấp hơn đỉnh, chia khối nhỏ, xếp theo đường đồng mức |
| San đồi, cắt taluy lớn | Vết đất đỏ, mái đá trơ, mất hình dáng mềm của đồi | Giữ địa hình, nhà sàn hoặc giật cấp nhỏ, phủ xanh mái đất ngay |
| Tường rào kín, cao | Một dải tường trắng dài thay cho hàng cây | Rào thấp bằng cây, rào thưa, chọn màu đất |
Bảng có bốn dòng vì tường rào là kiểu hay bị quên. Nhiều khu nghỉ quanh các vùng hồ đẹp xây tường bao kín cao hơn đầu người, sơn trắng cho sạch sẽ. Nhìn từ xa, dải tường ấy thay thế hoàn toàn hàng cây xanh vốn là ranh giới tự nhiên giữa các lô.
Màu và vật liệu quan trọng hơn kiểu nhà
Mắt người nhận ra màu trước hình dáng. Từ khoảng cách vài trăm mét trở lên, khó phân biệt nhà gỗ hay nhà bê tông, mái thái hay mái bằng, nhưng phân biệt màu rất rõ. Một ngôi nhà kiểu gì cũng được nếu màu mái và tường nằm trong dải nâu, xám, xanh rêu, màu gỗ của cảnh xung quanh.
Bề mặt bóng phản nắng là vấn đề riêng. Tôn mạ, kính phản quang, ngói tráng men loá nắng vào giữa buổi sáng và chiều, người ở đồi bên kia nhìn sang thấy một đốm sáng nhói mắt. Chọn tôn sơn mờ, kính trong thường, ngói đất nung không tráng men là cách tránh.
Màu trắng không trung tính như người ta nghĩ. Tường trắng nổi bật mạnh trên nền đồi xanh, nhất là khi trời nhiều mây. Màu kem đất, xám ấm, màu đất đỏ nhạt hoà vào cảnh hơn mà vẫn sáng sủa bên trong.
Cây xanh là lớp vật liệu cuối cùng. Một hàng cây bản địa trồng phía trước và hai bên công trình, sau vài năm sẽ làm mềm mọi đường cứng của kiến trúc. Chọn cây không che view từ trong nhà nhưng che chân tường nhìn từ ngoài vào.
Chiều cao và đường chân trời
Đường chân trời, chỗ đồi chạm trời, là thứ mắt người theo dõi đầu tiên khi nhìn một toàn cảnh. Ở hồ Tà Đùng, đường chân trời mềm và lượn theo các đỉnh đồi phủ cây. Một công trình đặt ngay trên đỉnh, cao hơn tán cây, tạo ra một vạch thẳng cứng cắt vào đường lượn ấy, và mắt người cứ bị kéo về đó.
Đặt công trình thấp hơn đỉnh đồi một chút, lưng tựa vào phần đất cao phía sau, là cách giữ đường chân trời nguyên vẹn. Người ở trong nhà vẫn nhìn được ra hồ, thậm chí còn có cảm giác được che chắn gió tốt hơn. Đây cũng là cách người xưa ở nhiều vùng đồi chọn chỗ dựng nhà: không ở đỉnh trống gió mà ở vai đồi.
Với các công trình có chiều dài lớn như dãy phòng nghỉ, nhà hàng, chia thành nhiều khối nhỏ xếp so le theo đường đồng mức cho hình ảnh nhẹ hơn nhiều so với một khối dài. Khoảng trống giữa các khối để cây và cảnh xuyên qua, và nhà phía sau cũng còn một khe nhìn ra hồ.
Giữ view cho hàng xóm cũng là giữ view cho mình
Quanh các hồ đẹp, câu chuyện quen thuộc là người đến trước xây ở vị trí đẹp, người đến sau xây chắn phía trước, người đến sau nữa xây cao hơn để nhìn qua. Sau mười năm, không ai còn view trọn, và cả sườn đồi thành một lớp mái chồng mái. Không ai cố ý gây ra kết cục đó, nó là tổng của nhiều quyết định riêng lẻ hợp lý.
Cách tránh là ngồi lại với nhau từ sớm, khi sườn đồi còn thưa. Những thoả thuận đơn giản giữa các chủ đất liền kề, như không xây quá một chiều cao nhất định, chừa hành lang nhìn, chọn chung một dải màu mái, giữ hàng cây ranh giới, có giá trị hơn nhiều so với tranh chấp về sau. Với các cụm nhà do một chủ đầu tư làm, quy chế kiến trúc nội bộ là công cụ tốt.
Về phía quản lý, xây dựng ở vùng ven hồ chứa và gần rừng chịu nhiều lớp quy định. Người định xây nên hỏi chính quyền xã Tà Đùng và cơ quan chuyên môn về yêu cầu hiện hành trước khi thiết kế; bài này chỉ bàn chuyện cảnh, không thay cho phần thủ tục ấy.
Khi công trình đã xây rồi
Không phải lúc nào cũng làm lại được từ đầu. Với những ngôi nhà đã có mái chói, cách sửa ít tốn kém nhất là sơn lại mái màu trầm khi đến kỳ bảo dưỡng; nhiều chủ nhà làm việc này khi tôn bắt đầu bạc màu. Tường trắng có thể đổi sang màu đất nhạt trong lần sơn kế tiếp.
Trồng cây là cách sửa chậm nhưng bền. Một hàng cây bản địa cao vừa phải trồng trước chân tường và hai đầu nhà, sau vài mùa mưa đã che bớt khối cứng. Mái taluy lộ đất đỏ nên phủ cỏ, dây leo càng sớm càng tốt, vừa chống xói lở vừa trả lại màu xanh cho sườn đồi.
Với người đi ngắm, khi gặp một công trình chói giữa cảnh, hãy nhớ rằng đó thường là nhà của một gia đình đã bỏ nhiều năm tích góp. Ghi nhận vấn đề và nói về giải pháp chung có ích hơn nhiều so với chỉ trích công khai một chủ nhà cụ thể.
Đường vào và bãi đỗ xe: vết cắt ít ai tính
Khi bàn về công trình che view, người ta thường chỉ nghĩ tới ngôi nhà. Nhưng nhìn từ bên kia hồ, đường vào và bãi đỗ xe nhiều khi để lại vết lớn hơn cả nhà. Một con đường mới mở vòng lên sườn đồi tạo ra vệt đất đỏ chạy ngang dốc, mái taluy hai bên đường lộ đất trơ. Một bãi đỗ xe san phẳng trên vai đồi là một mảng nâu đỏ hoặc xám bê tông giữa nền xanh.
Cách giảm vết là để đường bám theo đường đồng mức, uốn lượn theo địa hình thay vì cắt thẳng lên dốc. Đường cong theo đồi ít phải đào đắp hơn, ít taluy hơn, và cũng ít xói lở hơn khi mưa. Mái taluy nên được phủ cỏ, trồng cây bụi ngay sau khi làm, đừng để trơ qua một mùa mưa.
Bãi đỗ xe nên đặt ở chỗ khuất tầm nhìn từ hồ, phía sau công trình hoặc dưới tán cây, mặt bãi dùng đá dăm, gạch thoáng có cỏ mọc xen thay vì đổ bê tông kín. Khách đi bộ một đoạn ngắn từ bãi xe lên khu ở cũng là một phần của trải nghiệm, không phải bất tiện cần loại bỏ.
Nhìn từ mặt hồ: công trình sát bờ
Người đi thuyền ngắm đảo nhìn bờ hồ ở góc thấp, gần như ngang tầm mặt nước. Từ góc này, các công trình sát bờ như cầu tàu, nhà nổi, chòi ven hồ, bờ kè hiện ra rõ nhất. Một bờ kè bê tông thẳng dài thay cho bờ đất mềm có cây, một dãy chòi sơn màu sặc sỡ, một cầu tàu quá khổ đều thành điểm nhấn không mong muốn trong khung nhìn từ thuyền.
Bờ hồ chứa thủy điện còn có đặc thù riêng: mực nước thay đổi theo mùa nên phần bờ lộ ra lúc nước rút rộng hơn nhiều so với hồ tự nhiên. Công trình đặt ở mép nước lúc hồ đầy có thể đứng trơ trên bãi đất khô khi nước xuống, chân cột lộ ra trông rất khác bức ảnh lúc mới xây.
Xây gì sát bờ, xây tới đâu còn phụ thuộc vào quy định về hành lang bảo vệ hồ chứa, phần này phải hỏi cơ quan có thẩm quyền. Về mặt cảnh, nguyên tắc vẫn như trên sườn đồi: nhỏ, thấp, màu trầm, vật liệu tự nhiên, giữ lại cây ven bờ.
Câu hỏi thường gặp
Xây homestay ven hồ Tà Đùng nên chọn màu mái nào?
Các màu trầm trong dải màu của cảnh: nâu đất, xám, xanh rêu, màu gỗ, màu ngói đất nung không tráng men. Tránh tôn sáng bóng, đỏ tươi, xanh dương. Bề mặt mờ, không phản nắng, quan trọng không kém màu sắc khi nhìn từ đồi bên kia hồ.
Vì sao không nên xây nhà trên đúng đỉnh đồi?
Công trình đặt trên đỉnh, vượt lên khỏi tán cây, sẽ cắt vào đường chân trời, thứ mắt người theo dõi đầu tiên khi nhìn toàn cảnh. Đặt thấp hơn đỉnh, tựa lưng vào phần đất cao, vẫn nhìn được ra hồ mà giữ được đường đồi mềm cho cả vùng, lại tránh gió mạnh hơn.
Làm sao biết công trình của mình có che view người khác không?
Trước khi chốt thiết kế, sang đồi đối diện hoặc đi thuyền trên hồ nhìn về lô đất, tưởng tượng công trình đứng đó. Hỏi luôn các chủ đất phía sau xem họ đang nhìn ra hồ qua hướng nào. Vài lần đi xem như vậy cho thông tin rõ hơn mọi bản vẽ.
Tường rào quanh lô đất ven hồ có ảnh hưởng tới cảnh không?
Có, nhất là tường xây kín, cao, sơn trắng: nhìn từ xa nó thay hàng cây xanh bằng một dải cứng. Rào cây, rào thưa thấp, hoặc tường màu đất kèm cây leo giữ được ranh giới và an ninh mà không phá khung nhìn chung của sườn đồi.
Nhà đã lỡ lợp mái tôn sáng thì sửa thế nào cho đỡ chói?
Cách ít tốn nhất là sơn lại mái màu trầm, loại sơn mờ, khi tới kỳ bảo dưỡng. Kết hợp trồng hàng cây bản địa trước chân nhà và hai đầu hồi để che bớt khối. Mái taluy lộ đất nên phủ cỏ, dây leo sớm để trả lại màu xanh.
Có quy định nào về kiến trúc nhà ven hồ Tà Đùng không?
Xây dựng ở vùng ven hồ chứa và gần rừng chịu nhiều lớp quy định về quy hoạch, hành lang, giấy phép. Nội dung cụ thể thay đổi theo từng vị trí và từng thời điểm, nên cần hỏi chính quyền xã Tà Đùng và cơ quan chuyên môn của tỉnh Lâm Đồng trước khi thiết kế.