Muốn ảnh cho thấy hồ Tà Đùng rộng thế nào, cách nhanh nhất là đặt một người nhỏ vào khung: đứng trên mép đồi, quay lưng nhìn ra hồ, chiếm chưa tới một phần mười chiều cao ảnh. Mắt người xem biết một người cao chừng nào, nên lập tức hiểu được kích thước của đồi, của mặt nước, của khoảng cách tới các đảo. Không có người, một khung nhìn hồ có thể to bằng cả vùng hay chỉ bằng một cái ao — ảnh không cho biết.
Bài này nói về người như một phần của phong cảnh, không phải ảnh chân dung check-in: đặt người ở đâu, cỡ bao nhiêu, mặc màu gì, tư thế nào, và những điều cần tôn trọng khi trong khung có người lạ, đồng bào địa phương hay chủ vườn đang làm việc. Ảnh chụp người mình đi cùng thì tuỳ ý; ảnh có người khác thì cần nghĩ thêm một bước.
Vì sao một người nhỏ làm cảnh to ra
Phong cảnh trong ảnh thiếu thước đo. Một sườn đồi có thể cao mười mét hay vài trăm mét; một hòn đảo có thể nhỏ bằng ngôi nhà hay lớn bằng cả ngọn đồi. Ngoài đời, ta hiểu quy mô nhờ đi lại, nghe tiếng gió, cảm nhận độ dốc dưới chân. Trong ảnh, tất cả những tín hiệu đó mất đi, chỉ còn hình.
Con người là thước đo mà ai cũng đọc được. Khi trong khung có một người đứng nhỏ xíu trên mép đồi, kích thước của mọi thứ xung quanh được quy đổi ngay: đồi cao gấp mấy chục lần người, mặt hồ trải xa gấp mấy trăm lần. Cảm giác choáng ngợp khi đứng trước cảnh rộng được truyền sang người xem.
Quy tắc ngược lại cũng đúng: người càng to trong khung, cảnh càng nhỏ đi. Một tấm ảnh người đứng chiếm nửa khung, hồ phía sau, là ảnh chân dung có nền hồ chứ không phải ảnh hồ. Cả hai đều có giá trị, nhưng cần biết mình đang chụp cái gì.
Đặt người ở đâu trong khung
Trên đường giao giữa đất và trời hoặc đất và nước. Dáng người nổi bật nhất khi đứng trên nền sáng — trời hoặc mặt nước — chứ không chìm vào sườn đồi tối. Hạ máy thấp để đầu người vượt qua đường chân trời hoặc mép nước.
Ở một phần ba khung, không ở giữa. Đặt người lệch sang một bên, nhìn về phía có nhiều khoảng trống hơn. Hướng nhìn của người dẫn mắt người xem đi theo vào cảnh.
Ở mép một yếu tố địa hình. Đỉnh một mỏm đồi, cuối một con đường mòn, đầu một tảng đá nhô ra. Người đứng ở điểm kết thúc của một đường dẫn trở thành đích đến của mắt.
Tách khỏi các vật khác. Không để cây mọc ra từ đầu người, không để thân người chồng lên một hòn đảo tối. Một khoảng trống nhỏ quanh dáng người là đủ để nó đọc rõ.
Cách người chụp một khoảng. Muốn người nhỏ mà cảnh rộng, người được chụp đi ra xa, còn người chụp lùi lại hoặc đứng thấp hơn. Ba mươi tới năm mươi bước chân thường cho tỉ lệ đẹp ở một đồi trống.
Màu áo, tư thế và hướng nhìn
Trước khi đi, nếu biết mình sẽ chụp nhiều ảnh cảnh có người, mang theo một chiếc áo khoác hoặc khăn màu nổi để khoác lên khi cần. Màu áo quyết định người có nổi lên trong cảnh hay không. Cảnh hồ Tà Đùng chủ yếu là xanh lam của nước, xanh lá của đồi, đỏ nâu của đất và trắng của mây. Một chiếc áo đỏ, cam, vàng hoặc trắng sẽ tách khỏi nền; áo xanh lá hay xám rêu sẽ chìm mất. Một mảng màu nhỏ ấm nóng giữa cảnh lạnh là cách đơn giản để ảnh có điểm nhấn.
Tư thế nên đơn giản và rõ hình. Đứng thẳng nhìn ra hồ, ngồi trên đá, bước đi trên đường mòn, dang tay đón gió — những dáng này đọc được ngay cả khi người chỉ nhỏ bằng một đốt ngón tay trên màn hình. Các tư thế cầu kỳ, nhiều động tác thì ở khoảng cách xa trở thành một chấm lộn xộn.
Hướng nhìn quan trọng hơn người ta nghĩ. Người quay lưng nhìn ra hồ mời người xem cùng nhìn; người quay mặt về máy kéo sự chú ý về chính họ. Với ảnh quy mô, quay lưng hoặc nghiêng ba phần tư là hợp nhất. Thêm lợi ích là mặt không rõ, ảnh dùng được lâu dài mà không vướng chuyện riêng tư.
Chụp nhóm đi cùng mà vẫn giữ được cảnh
Đi một nhóm, ai cũng muốn có ảnh mình với hồ. Cách làm để vừa có kỷ niệm vừa có ảnh cảnh: chụp hai loại riêng. Loại thứ nhất là ảnh chân dung gần, mọi người rõ mặt, hồ làm nền — ảnh để nhớ ai đã đi cùng. Loại thứ hai là ảnh cả nhóm đứng nhỏ trên mép đồi, quay lưng, nhìn ra hồ — ảnh để nhớ nơi đã đến.
Với ảnh nhóm nhỏ trong cảnh, xếp người thành một hàng thưa, mỗi người cách nhau một sải tay, để từng dáng còn tách được. Năm sáu người đứng sát nhau từ xa sẽ thành một khối đen. Có thể cho một hai người ngồi, người khác đứng, tạo nhịp cao thấp. Nếu có chân máy, đặt hẹn giờ mười giây hoặc chế độ chụp liên tiếp để người chụp cũng có mặt.
Trẻ em và người lớn tuổi nên đứng ở chỗ bằng phẳng, xa mép dốc, kể cả khi điều đó làm khung kém kịch tính hơn. Cảm giác "đứng sát mép vực" trong ảnh có thể đạt được bằng góc máy thấp, không cần ai phải thật sự đứng ở đó.
Chụp người lạ và đồng bào địa phương
Quanh hồ Tà Đùng có người dân sinh sống, làm rẫy, chăn bò, đánh cá, trong đó có đồng bào các dân tộc thiểu số. Họ là một phần của cảnh, nhưng không phải là đạo cụ. Chụp một dáng người làm rẫy nhỏ xa xa giữa đồi cà phê, không nhận ra là ai, khác hẳn với việc đi sát vào chụp rõ mặt một cụ già hay một em nhỏ.
Nguyên tắc chung: muốn chụp rõ mặt ai, hỏi trước. Một lời chào, một cử chỉ giơ máy kèm nụ cười, đợi cái gật đầu. Nếu người ta lắc đầu hay quay đi, cất máy. Không chụp trẻ em khi không có người lớn trong nhà đồng ý. Không trả tiền hay cho quà để đổi lấy việc tạo dáng — điều đó dần biến cuộc sống người dân thành dịch vụ chụp ảnh không ai mong muốn.
Ảnh có người lạ rõ mặt thì không đăng công khai khi chưa được phép. Với ảnh phong cảnh, cách an toàn và đẹp nhất vẫn là người nhỏ, ở xa, không nhận diện được. Những chuyện chung về giữ cảnh đẹp và tôn trọng người sống quanh hồ được bàn kỹ hơn trong mục Giữ cảnh đẹp chung.
Kỹ thuật: lấy nét và phơi sáng khi có người trong cảnh rộng
Khi người nhỏ trong khung, điện thoại có thể tự nhận diện khuôn mặt và chỉnh sáng theo người, làm trời cháy hoặc cảnh tối. Chạm vào cảnh (mặt nước hoặc sườn đồi) để khoá sáng theo cảnh, rồi kiểm xem người có còn rõ hình không. Vì người ở cùng khoảng cách với cảnh trung, độ nét của cả hai thường giống nhau.
Với người đứng ngược sáng trên nền trời, như bài chụp ngược sáng đã nói, người sẽ thành hình bóng. Đây là kiểu ảnh rất đẹp cho quy mô. Nếu muốn thấy màu áo, chọn hướng đứng để ánh sáng chiếu từ bên hoặc từ sau lưng người chụp.
Người di chuyển thì chụp liên tiếp. Một người đang bước trên đường mòn có những khoảnh khắc chân dang rộng, dáng rõ, xen giữa những khoảnh khắc hai chân chụm lại trông như cọc. Chụp loạt rồi chọn tấm dáng đẹp nhất. Bấm giữ nút chụp trên nhiều máy sẽ chụp liên tục.
Khi nào không nên có người trong ảnh
Không phải ảnh nào cũng cần người. Ảnh biển mây phủ kín lòng hồ, ảnh lớp đảo xa trong tele, ảnh tối giản trong sương — những ảnh này đẹp nhờ sự tĩnh lặng, vắng bóng người. Một dáng người có thể làm chúng mất đi cảm giác hoang sơ.
Ở các điểm ngắm đông vào giờ đẹp, đôi khi khó có khung không người lạ. Thay vì chụp lẫn đám đông, hãy chờ một quãng trống, đổi góc, hoặc chấp nhận ảnh có người nhưng đặt họ nhỏ và không rõ mặt. Không yêu cầu người khác tránh đi quá lâu; họ cũng tới để ngắm như mình.
Cũng có những nơi người ta không muốn bị chụp: sân nhà, khu mộ, lối đi riêng vào rẫy, chỗ người dân tắm giặt ven hồ. Ở những nơi đó, kể cả người nhỏ xa xa cũng nên tránh đưa vào khung. Khi không chắc một chỗ có phải là không gian riêng hay không, cách đơn giản nhất là không chụp, hoặc hỏi người gần nhất. Một khung ảnh bị bỏ lỡ không đáng gì so với một lần làm người khác khó chịu ngay trên đất của họ.
Cuối cùng, nghĩ tới mục đích ảnh: để kể chuyện chuyến đi thì có người; để ghi lại vẻ đẹp của cảnh thì ít người. Có cả hai loại trong bộ ảnh mang về là trọn vẹn nhất. Nhiều năm sau, những tấm có người mình thương đứng nhỏ trên đồi nhìn ra hồ thường lại là những tấm được mở xem nhiều nhất.
Những tình huống quy mô hay gặp quanh hồ
Người trên đỉnh đồi trống, hồ phía dưới. Kiểu kinh điển. Người chụp đứng thấp hơn ở sườn đồi, chĩa máy lên để người nổi trên nền trời, hồ trải dưới chân người. Cần một đỉnh đồi có đường viền sạch, không cây cối rậm rạp sau lưng người đứng.
Người trên con đường đất đỏ dẫn xuống hồ. Con đường làm đường dẫn, người đứng hoặc bước ở giữa đường, nhỏ dần về phía hồ. Màu đỏ của đất và màu áo sáng tạo tương phản tốt.
Người ngồi trên mỏm đá nhìn ra mặt nước. Dáng ngồi bó gối hay ngồi duỗi chân là dáng tĩnh, hợp với ảnh sáng sớm hoặc chiều muộn, cảm giác thư thả hơn dáng đứng.
Người trên thuyền nhỏ giữa mặt hồ. Nhìn từ trên cao xuống, chiếc thuyền với một hai người là chấm nhỏ giữa mặt nước mênh mông, quy mô của hồ lộ ra rõ nhất. Chỉ chụp thuyền đi ngang qua tình cờ, không đi sát vào người đang làm nghề trên nước.
Người ở hiên một chỗ ở nhìn ra hồ. Dáng người tựa lan can, cầm tách cà phê, hồ và đảo phía trước. Ở đây người to hơn trong khung, ảnh kể về trải nghiệm ở trong view chứ không chỉ về độ rộng của cảnh.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nên có người trong ảnh phong cảnh hồ Tà Đùng?
Vì người là thước đo mà ai cũng đọc được. Một dáng người nhỏ trên mép đồi giúp người xem hiểu ngay đồi cao và hồ rộng thế nào, điều mà ảnh phong cảnh không có người thường không truyền tải được.
Người trong ảnh quy mô nên chiếm bao nhiêu phần khung?
Thường chỉ khoảng dưới một phần mười chiều cao ảnh. Người càng nhỏ, cảnh càng to. Nếu người chiếm phần lớn khung, đó là ảnh chân dung có nền hồ, không còn là ảnh cảnh.
Mặc áo màu gì để nổi bật khi chụp ở hồ Tà Đùng?
Áo đỏ, cam, vàng hoặc trắng tách khỏi nền xanh nước, xanh đồi và đỏ đất. Tránh áo xanh lá, xám rêu vì dễ chìm vào cảnh khi người đứng nhỏ ở xa.
Có được chụp người dân và đồng bào quanh hồ không?
Chụp dáng người nhỏ ở xa trong cảnh, không nhận diện được, thường không có vấn đề. Muốn chụp rõ mặt thì phải hỏi và được đồng ý trước; không chụp trẻ em khi chưa có người lớn đồng ý, và không đăng công khai ảnh chưa được phép.
Làm sao để cả nhóm có ảnh chung với cảnh hồ?
Dùng chân máy và hẹn giờ, xếp mọi người thành hàng thưa trên chỗ bằng phẳng, quay lưng nhìn ra hồ. Chụp thêm một tấm chân dung gần rõ mặt để làm kỷ niệm riêng.
Chụp người trên mép đồi có nguy hiểm không?
Có, nhất là khi đất đỏ ướt hoặc gió mạnh. Không cần đứng sát mép thật; hạ máy thấp và chọn góc sẽ tạo cảm giác cao và rộng mà người được chụp vẫn đứng ở chỗ bằng phẳng, an toàn.