Thời điểm dễ chụp đêm nhất ở hồ Tà Đùng không phải nửa đêm mà là giờ xanh — khoảng hai mươi tới bốn mươi phút sau khi mặt trời lặn (và trước khi mọc), khi trời còn ánh lam đậm, mặt hồ phản chiếu được trời, các đảo thành bóng sẫm rõ hình. Sau đó, đêm có trăng là lúc thứ hai đáng chụp: ánh trăng trên mặt nước, đường viền đồi bạc. Muốn ảnh đêm sắc nét bằng điện thoại, máy phải đứng yên (chân máy hoặc tựa chắc), dùng chế độ ban đêm, tắt flash và giữ các nguồn đèn chói ra khỏi khung.
Quanh hồ Tà Đùng, đêm tối hơn thành phố nhiều; đó vừa là lợi thế (trời đẹp, ít ô nhiễm ánh sáng) vừa là thử thách cho cảm biến nhỏ. Bài này đi qua các tình huống ảnh đêm hợp với cảnh hồ, cách dùng chế độ ban đêm, giữ máy, xử lý đèn và an toàn khi ra ngoài trời tối. Chuyện ngắm sao trời từ chỗ nghỉ đã có nhiều nơi bàn; ở đây tập trung vào cảnh hồ và đồi về đêm.
Giờ xanh: lúc đẹp nhất mà nhiều người bỏ về
Khi mặt trời vừa khuất sau dãy đồi, nhiều người cất máy, lên xe về. Thật ra đây mới là lúc cảnh hồ chuyển sang một màu khác hẳn. Trời phía tây còn dải cam vàng, phía đông chuyển dần sang tím lam rồi xanh thẫm; mặt hồ lặng phản chiếu sắc trời, các đảo tối lại thành bóng, đèn nhà xa trên đồi bắt đầu thắp.
Ánh sáng giờ xanh mềm, không có bóng gắt, và độ chênh giữa trời và cảnh nhỏ hơn lúc hoàng hôn. Với điện thoại, đây là thời điểm lý tưởng: đủ sáng để máy giữ được chi tiết, đủ tối để có không khí đêm. Ảnh chụp lúc này thường có màu lam sâu mà ban đêm thật không có.
Giờ xanh ngắn, khoảng nửa tiếng, và thay đổi từng phút. Nên chọn sẵn khung từ lúc còn hoàng hôn, đặt máy trên chân, rồi chụp đều đặn mỗi vài phút. Khi về so sánh, sẽ thấy mỗi tấm một sắc trời khác, và tấm đẹp nhất thường ở giữa quãng, khi trời đã lam nhưng chưa đen.
Những khung đêm hợp với cảnh hồ Tà Đùng
Bóng đảo trên nền trời lam. Giờ xanh, đứng trên đồi nhìn ra hồ, đảo thành những khối đen, trời và nước lam đậm. Bố cục đơn giản, mạnh, dễ chụp.
Đường trăng trên mặt nước. Đêm trăng sáng, ánh trăng rải xuống mặt hồ thành dải lấp lánh như ban ngày có nắng, nhưng bạc và lạnh. Trăng mọc sớm sau rằm vài ngày thì giờ xanh và trăng có thể trùng nhau.
Đèn nhà và đèn đường xa. Những đốm đèn vàng rải trên đồi xa và phản chiếu xuống nước tạo cảm giác có người sống, ấm áp giữa đêm tối. Giữ chúng nhỏ trong khung.
Hiên nhà, bếp lửa nhìn ra hồ tối. Một hiên gỗ có đèn vàng, mặt hồ lam đen phía sau. Đây là kiểu ảnh kể chuyện chỗ ở có view vào ban đêm.
Mây đêm có ánh trăng. Những đám mây trôi qua trăng, được viền sáng bạc. Với phơi sáng dài, mây thành vệt mềm.
Chế độ ban đêm trên điện thoại hoạt động thế nào
Hầu hết điện thoại đời mới có chế độ ban đêm (Night mode, Night Sight hay tên tương tự). Khi bật, máy chụp liên tiếp nhiều khung trong vài giây rồi ghép lại, giảm nhiễu và kéo sáng vùng tối. Máy thường tự đoán thời gian cần thiết: cầm tay thì vài giây, đặt trên chân máy thì có thể kéo dài lên tới mười, hai mươi giây hoặc hơn.
Điều quan trọng nhất: trong suốt thời gian đó, máy phải đứng yên. Chế độ ban đêm cầm tay có chống rung bằng phần mềm, nhưng kết quả trên chân máy sắc nét hơn hẳn. Nếu máy nhận ra mình đang trên giá cố định, thời gian phơi sẽ tự tăng và ảnh sạch hơn.
Chế độ ban đêm có xu hướng làm cảnh sáng quá so với mắt nhìn, biến đêm thành chạng vạng. Kéo phơi sáng xuống một chút để giữ không khí đêm. Một tấm ảnh đêm nên vẫn trông như đêm: trời tối, đảo đen, chỉ có những vùng sáng thật sự như trăng và đèn.
Các bước chụp một tấm ảnh đêm ở điểm ngắm
Trình tự dưới đây dùng cho giờ xanh hoặc đêm có trăng, với một chân máy nhỏ.
- Đến điểm ngắm lúc còn sáng, chọn khung, ghi nhớ chỗ đứng an toàn.
- Đặt điện thoại lên chân máy, chỉnh thăng bằng, khoá khung. Tắt đèn flash.
- Bật chế độ ban đêm (thường máy tự bật khi thiếu sáng). Nếu máy cho chọn thời gian, chọn mức dài nhất khi đã trên chân máy.
- Chạm lấy nét vào một vùng có độ tương phản: ánh trăng trên nước, đèn xa, mép đảo trên nền trời. Kéo phơi sáng xuống một chút.
- Dùng hẹn giờ ba giây hoặc bấm bằng tai nghe, đồng hồ, để không làm rung máy khi chạm.
- Đứng yên đến khi máy báo xong. Kiểm ảnh, phóng to xem độ nét; chỉnh và chụp lại nếu cần.
Trong lúc chờ máy phơi, tránh đi lại gần chân máy trên sàn gỗ hay lan can, vì rung truyền qua sàn. Gió mạnh trên đỉnh đồi cũng làm chân máy nhẹ rung; hạ chân máy thấp, đặt sát đất hoặc chèn một vật nặng giữ chân đế.
Đèn chói, đèn flash và ánh sáng lạ trong ảnh đêm
Ảnh đêm bằng điện thoại hỏng nhiều nhất vì nguồn sáng mạnh trong khung: đèn đường, đèn pha xe, đèn pin của người bên cạnh. Chúng cháy thành đốm trắng to, tạo vệt loé và bóng ma lặp lại ở phía đối diện của khung. Chọn khung để các đèn mạnh nằm ngoài, hoặc đứng sao cho một vật che chúng đi.
Đèn flash điện thoại vô dụng với phong cảnh: nó chỉ chiếu sáng được vài mét trước mặt, làm cỏ và bụi ở tiền cảnh trắng bệch trong khi hồ phía sau vẫn đen. Tắt flash. Nếu muốn có tiền cảnh sáng, dùng ánh đèn có sẵn (đèn hiên, ánh lửa) hoặc chiếu nhẹ đèn pin vào tiền cảnh trong lúc máy phơi, quét qua lại thật nhẹ.
Một chuyện tế nhị: đèn pin, đèn điện thoại của người chụp cũng làm phiền người khác đang ngắm cảnh hoặc đang ngủ ở các chỗ ở gần đó. Dùng đèn đỏ hoặc đèn mờ khi đi lại, không rọi vào nhà dân, không rọi lên mặt người khác. Trời tối là phần của cảnh đêm; giữ nó tối cho mọi người.
Trăng: lợi thế và cái bẫy
Trăng tròn chiếu sáng cả cảnh hồ như một ngọn đèn lớn. Đêm rằm, đồi và đảo hiện rõ đường viền, mặt nước có dải sáng bạc, điện thoại chụp dễ hơn nhiều so với đêm không trăng. Những đêm trăng khuyết vừa mọc, trăng thấp, màu vàng cam, đặt cạnh một hòn đảo là khung rất đẹp.
Cái bẫy là bản thân trăng trong ảnh điện thoại thường thành một chấm trắng cháy, không còn hình mặt trăng. Đó là vì trăng sáng hơn cảnh xung quanh rất nhiều. Nếu muốn có cả trăng lẫn cảnh, chụp vào lúc trăng vừa mọc khi trời còn giờ xanh, chênh sáng nhỏ hơn. Nếu không, chấp nhận trăng là đốm sáng và để trọng tâm vào dải trăng trên mặt nước.
Một chi tiết hay bị bỏ qua: trăng sáng làm trời không còn đen thẳm, nên đêm rằm hợp với ảnh cảnh hồ hơn là ảnh bầu trời. Ngược lại, đêm không trăng thì cảnh hồ gần như chìm hẳn, điện thoại chỉ ghi được bóng đồi trên nền trời và vài đốm đèn. Chọn đêm theo điều mình muốn chụp.
Lịch trăng tra được trên lịch âm hoặc các ứng dụng thời tiết. Trước chuyến đi, xem đêm mình ở lại trăng mọc lúc nào, hướng nào, để chọn điểm đứng có hồ nằm giữa mình và hướng trăng mọc.
An toàn khi ra ngoài chụp đêm
Đường đồi quanh hồ về đêm tối hẳn, nhiều đoạn không có đèn, dốc và trơn. Không đi một mình tới những điểm vắng, báo cho người ở cùng biết mình đi đâu, mang đèn pin đủ sáng và pin dự phòng. Chọn điểm chụp đêm là chỗ đã đi qua lúc ban ngày, biết rõ mép dốc ở đâu.
Không trèo vào đất có chủ, vườn rẫy, khu nhà dân vào ban đêm, dù chỉ để lấy khung. Người dân có thể hiểu nhầm, chó nhà có thể sủa, và nguy hiểm hơn là không biết dưới chân có hố, có rào hay không. Những chỗ ở có hiên view hồ là nơi chụp đêm an toàn và tiện nhất.
Cuối cùng là lạnh và côn trùng. Đêm trên đồi lạnh và ẩm hơn ban ngày nhiều; mang áo ấm, đồ chống muỗi. Ở lâu ngoài trời, điện thoại lạnh đi, pin tụt nhanh hơn — điều này có bài riêng trong mục.
Chụp đêm cho đúng màu và giữ ảnh sạch nhiễu
Ánh sáng ban đêm quanh hồ là hỗn hợp nhiều nguồn: trời lam, trăng bạc, đèn nhà vàng cam, đôi khi đèn trắng xanh của đèn đường. Cân bằng trắng tự động của điện thoại cố gắng trung hoà tất cả, thường làm trời chuyển sang xám hoặc đèn vàng hoá trắng. Khi chỉnh ảnh, đưa nhiệt độ màu về hơi lạnh để giữ màu lam của đêm, để các đốm đèn vàng nổi lên như điểm ấm.
Nhiễu (những hạt lấm tấm ở vùng tối) là chuyện không tránh được với cảm biến nhỏ. Chế độ ban đêm đã giảm nhiễu khá nhiều; đừng kéo vùng tối lên quá mức khi chỉnh, vì nhiễu sẽ lộ ra rõ. Nếu ứng dụng có thanh giảm nhiễu, dùng vừa phải; quá tay thì cảnh thành bệt như sáp.
Một mẹo để ảnh đêm có cảm giác sạch hơn là giữ một vùng đen thật sự trong khung — sườn đồi gần, bóng đảo — thay vì cố làm mọi thứ có chi tiết. Vùng đen làm nổi bật những vùng sáng có ý nghĩa: dải trăng, ánh đèn, viền trời.
Đồ nên mang cho một buổi chụp đêm ở hồ
Danh sách ngắn, nhẹ, đủ cho một hai tiếng ngoài trời tối quanh hồ:
- Chân máy nhỏ hoặc kẹp điện thoại có ba chân, loại cứng vững chứ không quá ọp ẹp.
- Sạc dự phòng và dây sạc; chế độ ban đêm và màn hình sáng tiêu pin nhanh, nhất là khi trời lạnh.
- Đèn pin hoặc đèn đội đầu, tốt nhất có chế độ ánh sáng đỏ để không làm loá mắt người khác và không làm mất thích nghi bóng tối của chính mình.
- Áo khoác ấm, mũ, găng tay mỏng còn chạm được màn hình; đêm trên đồi lạnh và có sương.
- Vải lau ống kính để trong túi kín, vì sương đêm đọng lên mặt kính nhanh.
- Thuốc chống côn trùng và một tấm lót ngồi nếu định chờ trăng mọc.
Không cần nhiều hơn thế. Thứ quan trọng nhất không có trong danh sách là thời gian: đến sớm khi còn sáng để chọn khung và quen chỗ, và kiên nhẫn ngồi lại sau hoàng hôn khi mọi người đã về.
Câu hỏi thường gặp
Lúc nào chụp ảnh đêm ở hồ Tà Đùng đẹp nhất?
Giờ xanh, khoảng hai mươi tới bốn mươi phút sau hoàng hôn, khi trời còn ánh lam và mặt hồ phản chiếu được trời. Sau đó, những đêm có trăng là lúc đẹp thứ hai, với dải trăng bạc trên mặt nước.
Có cần chân máy để chụp đêm bằng điện thoại không?
Rất nên có. Chế độ ban đêm cầm tay vẫn dùng được, nhưng trên chân máy thời gian phơi dài hơn, ảnh sạch nhiễu và sắc nét hơn hẳn. Thiếu chân máy thì tựa máy vào lan can, đá hoặc mặt ghế.
Có nên bật flash khi chụp cảnh hồ ban đêm không?
Không. Flash điện thoại chỉ chiếu được vài mét, làm tiền cảnh trắng bệch trong khi hồ vẫn tối. Tắt flash và dùng chế độ ban đêm, hoặc ánh sáng có sẵn như đèn hiên, ánh trăng.
Vì sao mặt trăng trong ảnh điện thoại chỉ là một chấm trắng?
Vì trăng sáng hơn cảnh xung quanh rất nhiều, máy không ghi được cả hai. Chụp lúc trăng vừa mọc trong giờ xanh để chênh sáng nhỏ hơn, hoặc chấp nhận trăng là đốm sáng và lấy dải trăng trên nước làm trọng tâm.
Ảnh chế độ ban đêm sáng quá như ban ngày thì làm sao?
Kéo thanh phơi sáng xuống trước khi chụp hoặc giảm sáng khi chỉnh. Ảnh đêm nên giữ trời tối và đảo đen, chỉ có trăng và đèn là sáng, để còn cảm giác đêm.
Đi chụp đêm quanh hồ cần chú ý gì về an toàn?
Không đi một mình tới chỗ vắng, chọn điểm đã đi qua ban ngày, mang đèn đủ sáng, không vào đất có chủ hay khu nhà dân, mặc ấm và tránh mép dốc trên đường đất trơn.