Ngắm hồ Tà Đùng từ đỉnh đồi an toàn khi nhớ bốn điều: không đứng sát mép dốc không có lan can vì đất đỏ có thể sạt; cẩn thận cỏ ướt sương và đất đỏ sau mưa vì rất trơn; giữ chắc người và đồ khi gió giật trên đỉnh; và rời đỉnh đồi ngay khi nghe sấm vì đỉnh trống là nơi dễ bị sét đánh nhất. Có trẻ em thì luôn có một người lớn chỉ lo trông trẻ.
Phần lớn các điểm ngắm cao quanh hồ là đỉnh đồi tự nhiên hoặc chỉ được làm đơn sơ, không có lan can, không có biển cảnh báo, không có người trông coi. An toàn là trách nhiệm của chính người đi. Bài này gom những nguy cơ cụ thể ở vùng đồi đất đỏ quanh hồ và cách tránh.
Mép dốc đất đỏ: vì sao dễ sạt
Đất đỏ bazan ở Tây Nguyên khi khô thì khá chắc, nhưng khi ngấm nước mưa lại nặng và dễ trượt. Mép dốc, nhất là những chỗ đã bị xói hay đào cắt làm đường, có thể có những vết nứt ngầm mà nhìn từ trên không thấy. Sức nặng của một hai người đứng sát mép có thể đủ làm một mảng đất sụt xuống.
Mép đồi nhìn ra hồ thường là chỗ đẹp nhất để đứng, nên ai cũng muốn tiến sát ra. Đó là lúc nguy hiểm nhất. Hãy giữ khoảng cách vài mét với mép dốc không có lan can, đặc biệt sau những ngày mưa. Nếu thấy vết nứt chạy song song với mép, đất lún hay có mảng đất vừa sụt, lùi ra xa ngay.
Ven hồ cũng vậy: bờ đất dọc mép nước bị sóng và mực nước lên xuống bào mòn, nhiều chỗ bờ bị khoét bên dưới, phía trên trông chắc nhưng thật ra chỉ là một lớp mỏng nhô ra. Đứng trên đó có thể sụp xuống nước.
Cỏ ướt và đất đỏ trơn: nguyên nhân ngã thường gặp nhất
Buổi sáng sớm, cỏ trên đồi đọng sương, ướt như vừa mưa. Bước trên cỏ ướt ở chỗ dốc, nhất là với giày đế trơn, rất dễ trượt. Đất đỏ sau mưa còn trơn hơn, bám dính thành mảng dưới đế giày làm mất độ bám. Một cú trượt ở chỗ dốc gần mép có thể dẫn tới ngã xuống sườn đồi.
Đi chậm, bước ngắn, đặt cả bàn chân xuống chứ không chỉ mũi chân. Ở chỗ dốc, đi ngang sườn thay vì đi thẳng xuống. Dùng gậy chống nếu có. Không chạy, không nhảy, không đùa giỡn xô đẩy nhau ở chỗ dốc, nhất là khi đang chụp ảnh.
Giày đế bám là điều kiện cần. Nhưng ngay cả giày tốt cũng trượt trên đất đỏ ướt. Cẩn thận ở mọi bước, đặc biệt lúc xuống — phần lớn các cú ngã xảy ra khi đi xuống.
Đá ong và đá bazan lộ trên lối đi cũng là chỗ trơn khi ướt, nhất là đá có rêu. Đừng giẫm lên đá phẳng nghiêng ở chỗ dốc; tìm chỗ đất có rễ cỏ bám hoặc bậc đất tự nhiên. Khi cả nhóm phải đi qua đoạn trơn, đi từng người một, người trước qua hẳn rồi người sau mới đi, để nếu một người trượt không kéo theo người khác.
Gió giật trên đỉnh đồi
Đỉnh đồi trống không có gì che chắn, gió thổi mạnh hơn hẳn ở dưới. Gió có thể giật bất ngờ, đủ làm người mất thăng bằng ở chỗ đứng hẹp, nhất là với trẻ em và người nhẹ cân. Mũ nón, khăn, đồ nhẹ dễ bị cuốn đi; người theo phản xạ chạy theo đồ bay có thể lao ra mép dốc.
Khi gió mạnh, đứng thấp người, chân dang rộng, tránh đứng ở chỗ nhô ra. Giữ chặt đồ đạc, không đặt điện thoại, máy ảnh ở mép lan can hay trên đá ở mép dốc. Nếu đồ bay đi, để nó đi, đừng đuổi theo về phía mép.
Gió mạnh kèm lạnh cũng làm cơ thể mất nhiệt nhanh. Mặc áo chắn gió, giữ ấm tay chân, nhất là buổi sáng sớm. Trẻ em mất nhiệt nhanh hơn người lớn.
Gió trên đỉnh còn làm khó nghe tiếng nhau. Nhóm đứng tản ra ở chỗ gió mạnh có thể không nghe được tiếng gọi, nhất là khi có trẻ con. Thống nhất trước một điểm tập trung và giờ quay về, đừng để ai đi ra xa khỏi tầm mắt của nhóm.
Giông sét: nguy hiểm lớn nhất ở đỉnh đồi mùa mưa
Mùa mưa ở Tây Nguyên có nhiều giông vào buổi trưa chiều. Đỉnh đồi trống là nơi dễ bị sét đánh nhất vì là điểm cao nhất xung quanh. Người đứng trên đỉnh, cây đứng lẻ, cột kim loại đều là những vật thu hút sét. Mỗi năm đều có những tai nạn sét đánh ở vùng đồi núi.
Dấu hiệu giông tới: mây đen kéo tới nhanh, gió đổi hướng và mạnh lên đột ngột, nhiệt độ giảm, nghe tiếng sấm. Một nguyên tắc dễ nhớ: nếu từ lúc thấy chớp tới lúc nghe sấm dưới khoảng nửa phút, giông đã ở gần, cần vào nơi an toàn ngay. Chờ khoảng nửa giờ sau tiếng sấm cuối cùng mới ra lại.
Nơi an toàn là trong ô tô kín mui hoặc nhà kiên cố. Không trú dưới cây đứng lẻ, không trú trong chòi tạm hở, không đứng ở đỉnh đồi hay mép nước. Nếu bị kẹt ngoài trời không có chỗ trú, xuống chỗ thấp, tránh xa cây cao và vật kim loại, ngồi xổm thấp, hai chân sát nhau, không nằm sấp xuống đất.
Trẻ em ở điểm ngắm cao
Trẻ em không ý thức được nguy hiểm của mép dốc như người lớn. Chúng chạy nhảy, tò mò ra sát mép để nhìn xuống, đuổi theo đồ bay, trèo lên đá. Ở điểm ngắm không có lan can, mỗi trẻ cần một người lớn được phân công cụ thể trông, không phải cả nhóm cùng trông chung.
Ngay khi tới nơi, chỉ cho trẻ ranh giới: được chơi trong khoảng này, không được ra phía mép. Với trẻ nhỏ, nắm tay hoặc bế khi tới gần chỗ nhìn ra hồ. Người trông trẻ không vừa trông vừa chụp ảnh hay dùng điện thoại; đổi ca rõ ràng với người khác.
Nếu trẻ quá hiếu động hoặc điểm ngắm quá nguy hiểm, chọn điểm khác có lan can, có khoảng sân rộng an toàn. Không tấm ảnh đẹp nào đáng đổi bằng sự an toàn của trẻ.
Trẻ lớn hơn có thể được giao một việc nhỏ để giữ chúng ở gần: cầm bình nước, tìm hòn đảo có hình con vật, đếm thuyền trên hồ. Có việc để làm, trẻ ít chạy lung tung hơn, và người lớn cũng được thảnh thơi ngắm cảnh hơn một chút.
Chụp ảnh và an toàn: những cái bẫy hay gặp
Rất nhiều tai nạn ở điểm ngắm xảy ra khi người ta đang chụp ảnh. Nhìn qua màn hình, người chụp mất cảm giác về khoảng cách thật, lùi về sau để lấy góc rộng mà không biết sau lưng là mép dốc. Người được chụp tiến ra sát mép, trèo lên đá, ngồi trên lan can để có tấm ảnh ấn tượng.
Quy tắc đơn giản: trước khi chụp, nhìn quanh và xác định chỗ đứng an toàn; không bao giờ lùi bước khi đang nhìn màn hình; không trèo qua lan can hay ngồi trên lan can; không đứng ở mép đá nhô ra. Ảnh tự chụp bằng gậy nối dài cũng là một cái bẫy, vì người chụp hay vô thức bước lùi.
Flycam và chân máy cũng cần chỗ đứng an toàn. Người điều khiển flycam nhìn lên trời hoặc màn hình liên tục, dễ vấp ngã. Có người đi cùng để nhắc và quan sát xung quanh.
Rắn, ong, kiến và những nguy cơ nhỏ ở vùng đồi
Rắn. Có thể gặp ở cỏ rậm, bụi rậm, đá. Đi giày kín và quần dài, nhìn trước khi bước, không thò tay vào hốc đá hay bụi. Gặp rắn thì đứng yên rồi lùi chậm ra xa.
Ong và kiến. Tổ ong trên cây, kiến lửa trong cỏ. Nhìn trước khi ngồi, không chọc phá tổ ong, không mặc nước hoa mạnh. Người có tiền sử dị ứng mang theo thuốc cần thiết.
Côn trùng cắn. Muỗi, vắt ở chỗ ẩm mùa mưa. Dùng kem chống côn trùng, mặc quần áo dài, kiểm tra chân sau khi đi qua cỏ ướt.
Say nắng. Đứng lâu trên đồi trống giữa trưa dù không khí mát. Đội mũ, uống nước, nghỉ trong bóng mát, nhận biết dấu hiệu choáng, buồn nôn, đau đầu.
Lạnh. Sáng sớm gió lạnh trên đỉnh có thể làm run, nhất là trẻ em và người lớn tuổi. Mặc nhiều lớp, mang thêm áo.
Khi có người bị thương ở điểm ngắm
Quanh hồ Tà Đùng, các cơ sở y tế không ở sát các điểm ngắm, và sóng điện thoại không đều. Vì vậy, chuẩn bị trước giảm rủi ro hơn là xử lý sau. Mang túi sơ cứu nhỏ: băng dán, gạc, băng thun, thuốc sát trùng, thuốc cá nhân. Biết trước đường ra trạm y tế xã hoặc cơ sở y tế gần nhất, hỏi chủ nơi ở số liên lạc cần thiết.
Nếu có người ngã, trước hết đánh giá tình trạng: tỉnh táo không, có chảy máu, có đau cổ lưng không. Nếu nghi chấn thương cột sống, không tự ý di chuyển người bị thương, gọi người hỗ trợ. Vết thương nhỏ thì sơ cứu tại chỗ rồi đưa xuống.
Báo trước cho người ở lại biết nhóm đi đâu, khi nào về, để nếu không liên lạc được thì có người biết mà tìm. Ở chỗ mất sóng, có khi phải đi xuống một đoạn mới gọi được.
Trước khi rời nơi ở, ghi lại những thông tin cần thiết ra giấy hoặc lưu trong điện thoại ở chế độ không cần mạng: vị trí nơi ở, đường ra trục chính, số liên lạc của chủ nơi ở. Khi hoảng hốt, đầu óc khó nhớ những điều tưởng đơn giản nhất, và một tờ giấy nhỏ trong túi lại là thứ hữu ích.
Sương mù dày và trời tối trên đồi
Những buổi sáng sương dày, tầm nhìn trên đỉnh đồi có thể chỉ còn vài chục mét. Mép dốc, lối mòn, nhánh rẽ đều mờ đi. Người quen đường cũng có thể đi lạc hoặc bước hụt. Nếu lên đỉnh trong sương dày, đứng yên ở chỗ đã biết chắc là an toàn, chờ sương mỏng dần, đừng đi lang thang tìm chỗ nhìn rõ hơn.
Đi lúc trời tối để đón bình minh hay về sau hoàng hôn cần đèn cho mỗi người, không dùng chung một đèn cho cả nhóm. Đèn điện thoại không thay được đèn đầu vì cần hai tay để giữ thăng bằng. Đi chậm hơn ban ngày nhiều, đi sát nhau, người đi đầu báo những chỗ trơn hay có hố.
Trên đường xe, sương sáng sớm và bóng tối chiều muộn làm tầm nhìn giảm mạnh ở những khúc cua đường đồi. Bật đèn, đi chậm, bấm còi ở khúc cua khuất. Đường quanh hồ ít đèn chiếu sáng.
Câu hỏi thường gặp
Mép dốc đồi ở Tà Đùng có dễ sạt không?
Đất đỏ bazan ngấm nước mưa trở nên nặng và dễ trượt, mép dốc có thể có vết nứt ngầm. Giữ khoảng cách vài mét với mép không lan can, nhất là sau mưa. Thấy vết nứt hay đất lún thì lùi ra xa ngay.
Có giông sét thì làm gì khi đang ở đỉnh đồi?
Rời đỉnh đồi ngay, vào ô tô kín mui hoặc nhà kiên cố. Không trú dưới cây lẻ, chòi hở, không đứng ở mép nước. Chờ khoảng nửa giờ sau tiếng sấm cuối mới ra lại.
Vì sao hay bị ngã ở điểm ngắm buổi sáng?
Cỏ đọng sương ướt và đất đỏ trơn, nhất là khi xuống dốc. Đi chậm, bước ngắn, đặt cả bàn chân, đi ngang sườn ở chỗ dốc, dùng gậy chống và giày đế bám.
Đưa trẻ em lên điểm ngắm cần chú ý gì?
Mỗi trẻ có một người lớn được phân công trông, chỉ ranh giới ngay khi tới, nắm tay khi gần mép. Người trông không vừa trông vừa chụp ảnh. Điểm quá nguy hiểm thì chọn chỗ khác có lan can.
Chụp ảnh ở mép đồi thế nào cho an toàn?
Xác định chỗ đứng an toàn trước khi chụp, không lùi bước khi đang nhìn màn hình, không trèo hoặc ngồi trên lan can, không đứng mép đá nhô ra. Có người đi cùng để quan sát xung quanh.
Có cần mang túi sơ cứu khi lên điểm ngắm không?
Nên mang túi nhỏ có băng dán, gạc, băng thun, thuốc sát trùng và thuốc cá nhân. Cơ sở y tế không ở sát điểm ngắm và sóng điện thoại không đều. Báo người ở lại lộ trình và giờ về.