Thuê thuyền để ngắm và chụp hồ Tà Đùng nên chọn giờ ánh sáng xiên (sáng sớm khi còn sương hoặc chiều muộn trước hoàng hôn), chọn hướng chạy sao cho mặt trời chiếu từ bên hông hoặc sau lưng, và thoả thuận trước với người lái về nhịp đi: chạy chậm ở đoạn đẹp, tắt máy ở chỗ nước lặng để chụp bóng, không quay đầu sớm khi trời đang lên màu. Thuê thuyền riêng hoặc nhóm nhỏ thường cho nhiều quyền chủ động hơn đi ghép.
Bài này viết cho người coi chuyến thuyền là một buổi ngắm và chụp cảnh, không chỉ là một hoạt động giải trí. An toàn, áo phao, kiểm đơn vị chạy thuyền là phần bắt buộc, đã được các trang về nghỉ dưỡng quanh hồ viết kỹ; ở đây nhắc lại ngắn và tập trung vào khung nhìn.
Từ mặt nước, hồ là một chuỗi cảnh gần
Đứng trên đồi, mắt người nhìn hồ Tà Đùng như một bức toàn cảnh: mặt nước rộng, đảo nhỏ rải rác, lớp đồi phía sau. Ngồi trên thuyền ở mặt nước, góc nhìn hạ xuống thấp, và hồ biến thành một chuỗi cảnh gần nối tiếp nhau: mép một hòn đảo phủ cây sát bên, bóng cây soi xuống nước lặng, một nhánh hồ hẹp luồn vào giữa hai sườn đồi, những gốc cây cũ nhô lên ở chỗ nước rút.
Góc nhìn thấp còn làm các đảo trông cao và gần hơn so với khi nhìn từ đồi. Một hòn đảo nhỏ không mấy nổi bật trong ảnh toàn cảnh có thể chiếm trọn khung hình khi thuyền chạy ngang qua, với bóng của nó trải dài trên mặt nước.
Vì vậy chuyến thuyền và buổi ngắm từ đồi bổ sung cho nhau, không thay thế nhau. Người đã có ảnh toàn cảnh từ trên cao thường thấy chuyến thuyền mở ra một Tà Đùng khác, gần và chi tiết hơn.
Một cách kết hợp hay là sáng lên đồi ngắm toàn cảnh, ghi nhớ cụm đảo, nhánh hồ nào đẹp; chiều thuê thuyền tới đúng những chỗ ấy để nhìn gần. Hai góc nhìn của cùng một cảnh trong một ngày giúp hiểu hồ hơn nhiều so với chỉ một góc.
Giờ đi thuyền và thứ nhìn thấy
Ánh sáng trên mặt nước thay đổi rất nhanh trong ngày. Bảng dưới là nguyên tắc chung:
| Giờ | Mặt nước và ánh sáng | Hợp để ngắm, chụp gì |
|---|---|---|
| Sáng sớm | Thường lặng, có thể có sương trôi trên mặt | Bóng đảo trong sương, cảnh mờ ảo, tông lạnh |
| Giữa buổi sáng | Còn khá lặng, ánh sáng trong | Màu nước, màu cây rõ, chụp bóng đảo sắc nét |
| Trưa | Nắng gắt từ trên xuống, mặt nước chói | Ít hợp chụp; nóng, dễ say nắng |
| Chiều muộn | Gió có thể nổi hoặc lặng tuỳ ngày, nắng xiên vàng | Mép đảo sáng vàng, bóng dài, hoàng hôn |
| Sau hoàng hôn | Trời còn sáng xanh, nước tối dần | Đẹp nhưng cần về sớm, an toàn là trên hết |
Bảng mô tả xu hướng chung, không phải quy luật. Chiều mùa mưa hay có giông, thuyền thường không chạy hoặc phải về sớm. Gió trên hồ cũng thay đổi theo ngày; người lái thuyền địa phương đọc gió tốt hơn khách nhiều.
Chọn hướng chạy theo mặt trời
Mặt trời bên hông hoặc sau lưng cho màu đẹp. Khi ánh sáng chiếu từ bên hông, mép đảo, tán cây nổi khối; khi từ sau lưng, màu nước và màu cây rõ. Hỏi người lái chạy vòng sao cho cụm đảo mình muốn chụp được chiếu sáng từ phía mình.
Ngược sáng cho hình bóng. Chạy về phía mặt trời lúc hoàng hôn cho ảnh đảo thành hình bóng đen trên nền trời và nước sáng. Đẹp, nhưng chỉ cần vài tấm, đừng dành cả chuyến cho kiểu này.
Nhánh hồ hẹp hợp buổi sáng. Nhánh hồ luồn giữa hai sườn đồi thường giữ sương lâu và mặt nước lặng hơn. Buổi chiều, nắng có thể không chiếu tới đáy nhánh hẹp.
Cụm đảo rộng hợp buổi chiều. Phần hồ rộng nhiều đảo đón nắng chiều xiên, cho nhiều lớp đảo nối tiếp nhau trong khung hình.
Hỏi người lái về hướng nắng ở từng đoạn. Hồ có nhiều nhánh quanh co, nên cùng một giờ mà mỗi đoạn có hướng nắng khác nhau. Người lái quen hồ biết đoạn nào lúc này đang được nắng đẹp, đoạn nào đã vào bóng đồi; để họ dẫn đường theo ánh sáng thay vì theo vòng quen.
Nói gì với người lái trước khi đi
Người lái thuyền quen chở khách đi ngắm một vòng rồi về. Người muốn chụp ảnh cần nói rõ nhu cầu từ đầu:
- Nói rõ mục đích là ngắm và chụp, cần đi chậm, có những lúc dừng hẳn.
- Hỏi người lái nên đi hướng nào vào giờ này, đoạn nào đẹp; họ biết hồ hơn mình.
- Đề nghị tắt máy hoặc chạy rất chậm ở chỗ mặt nước lặng để chụp bóng đảo; sóng do chính thuyền tạo ra phá bóng nước.
- Thống nhất thời gian cả chuyến và giờ phải về, nhất là chuyến chiều. Đừng nài kéo dài khi người lái nói trời sắp tối hoặc sắp giông.
- Hỏi chỗ ngồi tốt nhất để chụp mà vẫn giữ thăng bằng thuyền, không đứng lên mạn thuyền.
- Thống nhất chi phí cho chuyến riêng, chuyến kéo dài hay có dừng lâu trước khi lên thuyền.
Một chuyến thuyền thoả thuận rõ như vậy thường dễ chịu cho cả hai bên: người lái biết khách cần gì, khách không phải bực vì thuyền chạy quá nhanh qua đúng chỗ đẹp nhất.
Nếu người lái có kinh nghiệm chở người chụp ảnh, họ thường tự biết dừng ở đâu. Hỏi điều đó ngay từ khi đặt thuyền, vì một người lái hiểu ánh sáng trên hồ là người dẫn đường quý cho cả buổi.
Chụp ảnh trên thuyền: an toàn cho người và máy
Thuyền nhỏ chòng chành, nhất là khi có người đứng dậy hay dồn về một bên. Người chụp ảnh hay quên điều này khi mải tìm góc. Nguyên tắc là ngồi khi chụp, không đứng trên mạn, không chồm người ra ngoài, và báo người lái trước khi đổi chỗ. Áo phao mặc suốt chuyến, không cởi ra vì vướng máy.
Máy ảnh, điện thoại rơi xuống hồ thì gần như mất hẳn. Đeo dây máy vào cổ hoặc cổ tay, dùng túi chống nước cho điện thoại, để đồ dự phòng trong túi kín. Hơi nước và sương bám vào ống kính nhanh; mang khăn lau khô sạch.
Chân máy trên thuyền không có tác dụng như trên đất, vì thuyền luôn rung lắc. Thay vào đó, dùng tốc độ màn trập nhanh hơn, tựa tay vào mạn thuyền, và tận dụng lúc người lái tắt máy để thuyền lặng nhất.
Áo phao và đơn vị chạy thuyền: phần không thể bỏ
Hồ thủy điện sâu, nước lạnh hơn người ta nghĩ, và có những vùng nước có gốc cây chìm. Áo phao không phải thủ tục mà là thứ quyết định khi có chuyện. Trước khi lên thuyền, kiểm thuyền có đủ áo phao cho mọi người, áo vừa người, cài được khoá; với trẻ em cần áo phao cỡ trẻ em.
Chọn đơn vị chạy thuyền có giấy tờ, có phương tiện được đăng ký, đăng kiểm theo quy định hiện hành và người lái có bằng phù hợp là phần trách nhiệm của khách. Các trang về nghỉ dưỡng quanh hồ có bài chi tiết về việc kiểm đơn vị chạy thuyền; đọc trước khi đặt.
Thời tiết là yếu tố cuối cùng. Khi có giông, sấm sét, gió lớn, không đi thuyền, dù đã hẹn. Người lái thuyền có trách nhiệm từ chối chạy trong điều kiện ấy, và khách nên cảm ơn họ vì điều đó.
Thuyền và cảnh chung
Thuyền máy tạo ra tiếng ồn và sóng. Trên một mặt hồ yên tĩnh, tiếng máy thuyền nghe được từ rất xa, và sóng phá bóng nước mà người khác đang chụp từ bờ. Đề nghị người lái chạy chậm khi đi gần các điểm có người đang ngắm hoặc chụp, gần bến, gần nhà ven hồ là cách giữ sự yên tĩnh cho mọi người.
Rác trên thuyền phải mang về bến, không thả xuống hồ, kể cả vỏ trái cây. Không cập vào đảo nếu không được phép hoặc không có bến; nhiều đảo có cây trồng, có chủ, hoặc thuộc vùng quản lý riêng. Không bẻ cành, khắc chữ trên các gốc cây nhô lên mặt nước.
Với người làm dịch vụ thuyền, giữ thuyền sạch, máy êm, không mở loa to trên hồ, là cách để chính mặt hồ mình kiếm sống còn giữ được vẻ yên tĩnh mà khách tìm tới.
Thuyền chở người chụp ảnh chuyên nghiệp
Người làm ảnh, quay phim chuyên nghiệp hay thuê thuyền riêng trong nhiều giờ, đi vào giờ khắc nghiệt nhất như trước bình minh, mang nhiều thiết bị. Với nhóm này, nên trao đổi kỹ hơn với đơn vị chạy thuyền về lịch, chỗ để thiết bị, khả năng chạy sớm, và thoả thuận chi phí theo giờ.
Nếu có kế hoạch dùng flycam cất hạ cánh từ thuyền, cần nói trước với người lái và tìm hiểu kỹ quy định bay; cất hạ cánh trên thuyền nhỏ chòng chành là việc khó và dễ mất máy. Chuyên mục Flycam và video cảnh quan có hướng dẫn riêng.
Ảnh, video quay trên hồ dùng vào mục đích thương mại có thể liên quan tới quyền hình ảnh của người lái thuyền, của người dân xuất hiện trong khung. Bài về làm dịch vụ chụp ảnh và quay phim trong chuyên mục này bàn kỹ chuyện ấy.
Mực nước theo mùa thay đổi chuyến thuyền thế nào
Hồ Tà Đùng là hồ chứa thủy điện, mực nước lên xuống theo mùa và theo vận hành. Với người đi thuyền ngắm cảnh, điều đó có nghĩa là cùng một tuyến, mỗi mùa thấy một cảnh khác. Mùa nước đầy, đảo thu nhỏ lại, cây trên đảo sát mặt nước, các nhánh hồ đi được sâu hơn. Mùa nước rút, đảo lộ ra viền đất đỏ quanh chân, có những gốc cây cũ nhô lên, một số nhánh hẹp không đi được.
Ảnh chụp từ thuyền mùa nước rút có vẻ đẹp riêng: viền đất đỏ tương phản với màu nước và màu cây, những gốc cây cũ tạo tiền cảnh lạ. Nhưng nếu kỳ vọng cảnh đảo xanh sát mặt nước như ảnh mùa mưa thì có thể hụt hẫng. Hỏi người lái thuyền tình hình nước hiện tại trước khi đi.
Chuyện mực nước và vận hành hồ được các trang chuyên về hồ viết kỹ. Ở đây chỉ nhắc rằng nó quyết định khá nhiều tới khung nhìn từ mặt nước, và người lái thuyền là người cập nhật tốt nhất.
Khi nước rút sâu, một số bến thuyền có thể phải dời ra xa hơn, đường xuống bến dài và trơn hơn. Hỏi trước để chuẩn bị giày và thời gian, nhất là khi đi cùng người lớn tuổi.
Câu hỏi thường gặp
Đi thuyền ngắm hồ Tà Đùng giờ nào chụp ảnh đẹp nhất?
Sáng sớm khi mặt nước lặng và có sương, hoặc chiều muộn khi nắng xiên vàng mép đảo. Giữa buổi sáng hợp chụp màu nước và bóng đảo sắc nét. Trưa nắng gắt, mặt nước chói, ít hợp. Chiều mùa mưa có thể có giông nên thuyền về sớm hoặc không chạy.
Muốn chụp bóng đảo trên mặt nước thì làm sao?
Cần mặt nước lặng: đi vào giờ ít gió, thường là sáng sớm, và đề nghị người lái tắt máy hoặc chạy rất chậm ở đoạn đó vì sóng của chính thuyền phá bóng nước. Chọn hướng để đảo được chiếu sáng từ phía mình.
Có nên thuê thuyền riêng thay vì đi ghép?
Với người muốn ngắm và chụp, thuyền riêng hoặc nhóm nhỏ cho quyền chủ động: dừng lâu, đi chậm, chọn hướng. Đi ghép thường theo một vòng cố định, khó dừng theo ý mình. Thoả thuận chi phí và thời gian trước khi lên thuyền.
Chụp ảnh trên thuyền nhỏ cần lưu ý an toàn gì?
Mặc áo phao suốt chuyến, ngồi khi chụp, không đứng trên mạn hay chồm ra ngoài, báo người lái trước khi đổi chỗ. Đeo dây máy, dùng túi chống nước cho điện thoại, mang khăn lau sương bám ống kính.
Có được cập vào các đảo trên hồ Tà Đùng không?
Không nên tự ý cập vào đảo không có bến hoặc chưa được phép. Nhiều đảo có cây trồng, có chủ, hoặc thuộc vùng quản lý riêng. Hỏi người lái thuyền chỗ nào được dừng; mang rác về bến, không thả xuống hồ.
Trời có giông thì có nên đi thuyền chụp hoàng hôn không?
Không. Giông, sấm sét, gió lớn trên mặt hồ rộng rất nguy hiểm cho thuyền nhỏ. Người lái có trách nhiệm từ chối chạy, và khách nên chấp nhận. Có thể ngắm giông và màn mưa trên hồ từ một chỗ trú an toàn trên bờ.