Không cần flycam để có video đẹp về hồ Tà Đùng. Điện thoại quay được những thứ flycam không có: âm thanh thật của gió, chim, sóng; góc nhìn của người đứng trên đồi; tiền cảnh gần như cỏ sương, hoa dại; chuyển động của mây và ánh sáng trên một khung cố định. Bí quyết gồm ba thứ: giữ máy thật vững (ưu tiên cảnh đứng yên trên chân máy), mọi chuyển động thật chậm, và chăm chút phần tiếng.
Bài này dành cho người đi Tà Đùng chỉ mang điện thoại, hoặc muốn bổ sung những cảnh mặt đất cho video flycam. Nội dung: các kiểu cảnh nên quay, cài đặt cơ bản, kỹ thuật cầm máy và chuyển động, thu âm thanh, và ghép thành một đoạn ngắn để giữ lại chuyến đi.
Điện thoại làm được gì mà flycam không làm được
Flycam cho góc nhìn từ trên cao — đẹp, ấn tượng, nhưng xa cách. Điện thoại cho góc nhìn của chính người đứng đó: tầm mắt trên đồi, bàn tay vén cỏ, bước chân trên con đường đất đỏ, tách cà phê bốc khói trên lan can nhìn ra hồ. Những cảnh này kể về trải nghiệm, về cảm giác có mặt, điều mà video từ trên cao khó làm.
Điện thoại thu được âm thanh. Một đoạn video mặt hồ lặng với tiếng chim sáng và tiếng gió nhẹ có sức gợi hơn rất nhiều so với cùng đoạn hình kèm nhạc nền. Điện thoại cũng quay được ở những nơi không được bay, những lúc gió mạnh không bay được, và ở những khoảnh khắc bất ngờ không kịp lấy flycam ra.
Cuối cùng, điện thoại luôn ở trong túi. Video hay nhất của một chuyến đi nhiều khi là những đoạn quay tiện tay lúc không định quay: một đàn bò đi qua đồi, cơn mưa kéo tới trên mặt hồ, tiếng cười của người đi cùng.
Những kiểu cảnh nên quay
Cảnh tĩnh trên chân máy. Máy đứng yên hoàn toàn, khung cố định, cảnh tự chuyển động: mây trôi, mặt nước gợn, cỏ lay, ánh nắng di chuyển. Mỗi cảnh mười tới hai mươi giây. Đây là loại cảnh đẹp và dễ nhất.
Lia chậm. Máy xoay ngang chậm từ trái sang phải hoặc ngược lại, theo dải đảo hoặc đường chân trời. Bắt đầu và kết thúc bằng vài giây đứng yên.
Nghiêng chậm. Máy nghiêng từ dưới lên: từ con đường đất dưới chân lên tới hồ và đảo. Hoặc từ trên xuống: từ trời xuống mặt nước.
Đi bộ theo con đường. Người quay đi bộ chậm theo một con đường mòn dẫn ra mép đồi, cảnh hồ lộ dần phía trước. Cần chống rung tốt.
Cận cảnh chi tiết. Giọt sương trên cỏ, hoa cà phê, lá cây lay trong gió, nước vỗ vào đá ven bờ. Những cảnh xen giữa này làm video có nhịp.
Con người. Người đi cùng đứng ngắm hồ, đi trên đồi, ngồi uống cà phê trên hiên. Quay từ phía sau hoặc bên, không cần rõ mặt.
Cài đặt cơ bản cho video điện thoại
Độ phân giải và tốc độ khung hình: chọn độ phân giải cao mà máy quay ổn định, tốc độ khung hình phổ biến. Nếu muốn làm chậm cảnh mây, nước khi dựng, quay ở tốc độ khung hình cao hơn. Lưu ý độ phân giải cao, khung hình cao ngốn dung lượng và pin nhanh.
Khoá nét và sáng: trước khi bắt đầu mỗi cảnh, chạm giữ để khoá. Nếu không, khi lia máy qua vùng sáng tối khác nhau, video sẽ nhảy sáng và nét săn tìm. Kéo thanh phơi sáng xuống nhẹ để giữ trời không cháy.
Chống rung: hầu hết điện thoại có chống rung điện tử hoặc quang học, một số có chế độ chống rung mạnh hơn cho lúc đi bộ (thường cắt khung rộng hơn một chút). Bật chế độ này khi quay đi bộ; khi đặt trên chân máy, chế độ thường là đủ. Quay ngang khung nếu định xem trên màn hình lớn, dọc nếu chủ yếu xem trên điện thoại.
Cầm máy và chuyển động: chậm hơn nữa
Video cầm tay rung là lỗi phổ biến nhất. Khi cầm tay, dùng hai tay, khuỷu tay ép sát người, thở đều. Khi lia, xoay cả thân người từ hông, không xoay cổ tay. Lia chậm tới mức thấy hơi quá chậm; trên màn hình lớn nó sẽ vừa.
Khi đi bộ, đi chậm, bước nhẹ bằng đầu gối hơi khuỵu để hấp thụ rung, giữ máy trước ngực. Gậy chống rung cầm tay (gimbal) cho video đi bộ mượt như trượt, đáng mang nếu định quay nhiều cảnh đi bộ. Không có gimbal, chế độ chống rung mạnh của máy kết hợp bước đi nhẹ cũng cho kết quả chấp nhận được.
Tránh phóng to thu nhỏ trong lúc quay; zoom trong video trông nghiệp dư và mất nét. Nếu cần cảnh gần hơn, đi lại gần hoặc chuyển sang ống tele trước khi bắt đầu quay.
Mỗi cảnh nên có đầu và đuôi đứng yên: bấm quay, giữ yên hai ba giây, rồi mới bắt đầu lia hay bước đi; kết thúc chuyển động, lại giữ yên hai ba giây rồi mới dừng. Những giây đứng yên này là chỗ để cắt khi dựng, giúp các cảnh nối vào nhau mượt mà thay vì giật cục.
Âm thanh: nửa còn lại của video
Micro điện thoại thu mọi thứ, kể cả tiếng gió đập vào micro thành tiếng ù ù khó chịu. Trên đỉnh đồi có gió, đây là vấn đề lớn nhất. Đứng khuất gió, quay lưng về hướng gió để thân người che micro, hoặc dùng một miếng xốp, vải mỏng che nhẹ chỗ micro.
Âm thanh môi trường của hồ Tà Đùng đáng để thu riêng: tiếng chim buổi sáng, tiếng gió qua cỏ lau, tiếng nước vỗ bờ, tiếng thuyền máy xa vọng lại, tiếng gà gáy từ xóm. Đặt điện thoại ở chỗ yên tĩnh, thu vài phút liền. Khi dựng, âm thanh này lót dưới các cảnh hình làm video có không khí.
Tránh thu tiếng nói chuyện của người lạ, tiếng loa nhạc từ các điểm đông khách. Nếu cảnh đẹp nhưng tiếng ồn, giữ hình và thay âm thanh bằng tiếng môi trường thu ở chỗ khác.
Kịch bản một đoạn video buổi sáng ở hồ
Một đoạn hai phút có thể dựng từ khoảng mười lăm cảnh ngắn. Gợi ý trình tự quay để dễ dựng:
- Cảnh mở: trời tối mờ, đường chân trời bắt đầu sáng, máy trên chân máy, khung rộng.
- Cận cảnh: giọt sương trên cỏ, mạng nhện đọng nước, tay cầm tách cà phê bốc khói.
- Cảnh rộng: biển mây hoặc sương giữa các đảo, cảnh tĩnh hoặc lia chậm.
- Con người: người đi cùng đứng nhìn ra hồ, quay từ phía sau.
- Chuyển động: đi bộ theo con đường đất ra mép đồi, cảnh hồ lộ dần.
- Ánh sáng: nắng đầu tiên chạm lên mây, lên đảo, cảnh tĩnh.
- Cận cảnh: lá cây lay trong gió, hoa dại có nắng.
- Cảnh kết: mây tan để lộ mặt hồ xanh, khung rộng tĩnh, vài giây dài.
Khi quay, cứ quay dư mỗi cảnh hai ba lần và dài hơn cần một chút. Khi dựng, cắt ngắn dễ hơn nhiều so với tiếc một cảnh quá ngắn.
Dựng video trên điện thoại
Nhiều ứng dụng dựng video miễn phí trên điện thoại đủ dùng cho một đoạn ngắn về chuyến đi. Trình tự: nhập các cảnh theo thứ tự kịch bản, cắt mỗi cảnh còn phần đẹp nhất, thêm âm thanh môi trường làm nền, chỉnh màu nhẹ cho đồng bộ, thêm nhạc nhỏ nếu muốn.
Chuyển cảnh đơn giản nhất là cắt thẳng. Hiệu ứng chuyển cảnh cầu kỳ thường làm video trông rẻ; một vài chỗ chuyển mờ dần là đủ. Nhịp video theo nhịp buổi sáng: chậm ở đầu, dần nhiều cảnh hơn khi nắng lên, chậm lại ở cuối.
Giữ màu thật như với ảnh: biển mây trắng, đất đỏ trầm, nước xanh lam ngả lục. Đừng đẩy màu quá tay. Lưu một bản đầy đủ chất lượng để giữ lâu, và một bản nhỏ hơn để gửi cho người thân.
Nếu có cả video flycam, xen cảnh mặt đất quay bằng điện thoại vào giữa các cảnh từ trên cao: một cảnh rộng từ flycam, rồi cận cảnh sương trên cỏ, rồi người đứng ngắm từ phía sau. Sự xen kẽ giữa xa và gần, trên cao và mặt đất làm video có nhịp thở và có cảm giác người xem đang thật sự ở đó.
Quay video lịch sự ở nơi có người
Như với ảnh, khi quay video có người lạ rõ mặt, nên hỏi trước. Video còn ghi cả giọng nói, câu chuyện của người ta — riêng tư hơn ảnh. Không quay lén người dân đang làm việc, đồng bào trong sinh hoạt hằng ngày, trẻ em khi chưa có người lớn đồng ý.
Ở chỗ ở cho khách, không quay vào phòng, hiên của khách khác. Ở điểm ngắm đông người, chọn góc không chắn tầm nhìn của người khác, không đặt chân máy giữa lối đi, và nhường chỗ đứng đẹp sau khi đã quay xong.
Cuối cùng, đôi khi nên cất máy. Một buổi sáng biển mây ở Tà Đùng đáng được nhìn bằng mắt ít nhất một lần, không qua màn hình. Quay vài cảnh, rồi để máy quay timelapse tự chạy, và đứng xem. Ký ức đó cũng là một phần của chuyến đi. Người ta thường nhớ một buổi sáng đẹp không phải qua đoạn video dài nhất, mà qua những phút đứng yên cảm nhận gió lạnh, mùi cỏ ướt và màu mây đổi dần.
Pin, dung lượng và nhiệt khi quay video lâu
Quay video ngốn pin và dung lượng nhiều hơn chụp ảnh. Video độ phân giải cao vài phút có thể chiếm cả gigabyte. Trước buổi quay, dọn dung lượng máy, sạc đầy, mang sạc dự phòng. Buổi sáng lạnh trên đồi làm pin tụt nhanh; giữ máy trong túi áo ấm giữa các cảnh.
Ngược lại, quay video dài dưới nắng trưa có thể làm máy nóng, tự giảm chất lượng hoặc dừng quay. Che máy trong bóng râm giữa các cảnh, không quay liên tục quá lâu khi máy đã ấm.
Sau mỗi buổi, chép video ra máy khác hoặc sao lưu khi có mạng. Một chiếc điện thoại rơi xuống hồ mang theo cả buổi sáng không lặp lại. Sóng điện thoại ở một số khu vực quanh hồ có thể yếu, nên việc tự động sao lưu có thể chưa chạy; đừng xoá gì trên máy trước khi chắc bản sao đã nằm an toàn ở nơi khác.
Nếu máy có tuỳ chọn định dạng video nén hiệu quả hơn, bật nó lên để tiết kiệm dung lượng mà chất lượng gần như không đổi. Kiểm trước xem ứng dụng dựng và máy tính ở nhà có mở được định dạng đó không, để không phải chuyển đổi rắc rối khi về.
Câu hỏi thường gặp
Không có flycam có quay được video hồ Tà Đùng đẹp không?
Được. Điện thoại quay tốt cảnh tĩnh trên chân máy, lia chậm, đi bộ ra mép đồi, cận cảnh chi tiết và thu được âm thanh thật. Những cảnh này kể về trải nghiệm có mặt mà video flycam khó làm.
Làm sao để video điện thoại không bị rung?
Ưu tiên cảnh đứng yên trên chân máy; khi cầm tay dùng hai tay, khuỷu tay sát người, lia bằng cách xoay hông. Khi đi bộ, bật chế độ chống rung mạnh, đi chậm, đầu gối hơi khuỵu, hoặc dùng gimbal.
Tiếng gió làm hỏng âm thanh video thì làm sao?
Đứng khuất gió, quay lưng về hướng gió để thân người che micro, hoặc che micro bằng miếng xốp, vải mỏng. Có thể thu âm thanh môi trường riêng ở chỗ yên tĩnh rồi ghép khi dựng.
Có nên zoom trong lúc quay video phong cảnh không?
Không nên. Zoom trong lúc quay làm video trông nghiệp dư và dễ mất nét. Muốn cảnh gần hơn thì đi lại gần hoặc chọn ống tele trước khi bấm quay.
Một video ngắn về buổi sáng ở hồ nên có những cảnh gì?
Cảnh mở trời hửng sáng, cận cảnh sương cỏ, cảnh rộng biển mây, người ngắm cảnh, đi bộ ra mép đồi, nắng đầu tiên chạm mây, và cảnh kết mây tan lộ mặt hồ.
Có được quay video người dân quanh hồ không?
Nên hỏi trước khi quay rõ mặt người, vì video ghi cả giọng nói và câu chuyện riêng. Không quay lén người đang làm việc, đồng bào trong sinh hoạt hằng ngày hay trẻ em khi chưa có người lớn đồng ý.