Hiên và ban công nhìn hồ ở Tà Đùng cần ba thứ để khách ngồi lâu được: đủ sâu để kê ghế quay ra hồ và một bàn nhỏ, có mái đủ rộng để che mưa xiên và nắng chiều nhưng không thấp tới mức cắt mất đường chân trời, và lan can an toàn mà không chắn ngang mặt hồ ở tầm mắt người ngồi. Thêm một điều cho nơi có nhiều căn: hiên các căn lệch nhau, có vách hoặc cây ngăn, để không ai ngồi nhìn sang hiên người khác.
Hiên là nơi khách ở lâu nhất khi thức trong một kỳ nghỉ quanh hồ, nhưng thường được thiết kế sau cùng, như phần thừa của mái. Bài này coi hiên là một căn phòng ngoài trời, quyết định từng thứ của nó theo khung nhìn và theo khí hậu đồi: nắng gắt, mưa xiên, gió hồ, sương đêm. Phần kết cấu, nhất là hiên đua ra trên dốc, cần kỹ sư tính toán; bài này chỉ bàn chuyện nhìn và ngồi.
Hiên là một căn phòng, không phải lối đi
Nhiều nhà nghỉ làm hiên như một dải hành lang chạy trước các phòng: đủ rộng để đi qua, đặt được một chiếc ghế nhựa sát tường. Kiểu hiên này nhìn thì có view, nhưng không ai ngồi lâu, vì ngồi sát tường thì thấy lan can nhiều hơn thấy hồ, người đi qua phải lách, và không có chỗ đặt ly cà phê.
Một hiên dùng được cần đủ sâu để kê ghế quay mặt ra hồ, có khoảng để duỗi chân, có bàn nhỏ, và vẫn còn lối đi phía sau ghế. Hiên cho gia đình, nhóm bạn cần sâu hơn để kê bàn ăn. Nên vẽ đồ đạc lên mặt bằng hiên trước, rồi mới quyết định độ sâu.
Khi ngân sách có hạn, nên ưu tiên một hiên sâu ở chỗ view đẹp nhất hơn là một hiên hẹp chạy vòng quanh nhà. Một góc hiên rộng đúng chỗ được dùng nhiều hơn mười mét hiên hẹp.
Độ cao sàn hiên so với sàn phòng cũng ảnh hưởng. Sàn hiên bằng sàn phòng, cửa ra hiên rộng, thì hiên như phòng nối dài, khách tự nhiên bước ra. Sàn hiên thấp hơn vài bậc tạo cảm giác bước xuống gần cảnh hơn, nhưng thêm bậc là thêm chỗ vấp ngã vào ban đêm, nhất là với người lớn tuổi và trẻ nhỏ.
Mái hiên: che nắng chiều và mưa xiên mà không cắt chân trời
Mái hiên ở đồi quanh hồ phải chịu hai thứ: mưa xiên khi gió hồ thổi mạnh, và nắng chiều rọi ngang khi hiên quay về phía tây. Mái ngắn thì hai thứ này đều vào tới chỗ ngồi; mái dài, thấp thì che tốt nhưng mép mái lại cắt ngang tầm nhìn, người ngồi thấy mặt hồ mà không thấy đường chân trời và bầu trời.
Cách làm thường là mái đủ sâu nhưng mép mái nâng cao, hoặc mái dốc ngược lên phía hồ để mở tầm nhìn. Với hiên hướng tây, có thể thêm mành tre, rèm vải ngoài trời hay giàn cây leo ở phía tây để chắn nắng xiên mà không cần hạ mái. Những thứ này cuốn lên được khi không cần.
Thử từ chỗ ngồi: ngồi ghế ở hiên, nhìn ra hồ; mép mái phải nằm cao hơn đường chân trời đồi xa. Nếu mép mái cắt ngang đồi hay đảo, khung nhìn sẽ có cảm giác bị đè xuống.
Lan can: an toàn trước, rồi mới tới tầm nhìn
Lan can hiên, ban công phải đủ cao và chắc theo quy chuẩn hiện hành, nhất là hiên đua ra trên dốc có khoảng không bên dưới. Điều này không được thương lượng vì view. Câu hỏi chỉ là làm lan can an toàn sao cho ít chắn tầm mắt nhất.
Lan can xây đặc hay lan can gỗ bản rộng ngang tầm ngực người đứng thì gần như chắc chắn chắn ngang mặt hồ của người ngồi ghế. Lan can kính cường lực có tay vịn mảnh cho tầm nhìn thông thoáng nhất, nhưng cần lau sạch thường xuyên vì sương và bụi, và cần dấu hiệu để chim không bay đâm vào. Lan can thanh đứng mảnh, khoảng cách hẹp, là giải pháp trung gian: an toàn cho trẻ, nhìn qua được, hợp với nhà gỗ.
Tránh lan can thanh ngang: dù nhìn thoáng, nó là chiếc thang cho trẻ trèo. Và tay vịn trên cùng nên đặt thấp hơn hoặc cao hơn tầm mắt người ngồi, không nằm đúng ngang đường nhìn ra mặt hồ.
Hiên sát đất: cách né lan can cao
Một cách thông minh để có hiên nhìn hồ không bị lan can chắn là đặt sàn hiên gần sát mặt đất tự nhiên, ở phía có thể làm được. Khi sàn hiên chỉ cao hơn bãi cỏ một bậc thấp, không cần lan can cao, người ngồi nhìn thẳng ra hồ qua bãi cỏ trước mặt.
Trên đất dốc, điều này cần san một bãi bằng phía trước hiên hoặc đặt hiên ở mặt nhà tiếp giáp với phần đất cao. Thay vì lan can, có thể dùng một bồn cây thấp hay một bờ đá thấp làm ranh giới mềm giữa sàn hiên và bãi cỏ.
Kiểu hiên này hợp với nhà một tầng, bungalow, hay tầng trệt của nhà nhiều tầng. Nó cũng làm khuôn viên liền mạch hơn: bước từ hiên xuống cỏ, đi ra mép đồi, tự nhiên như đi trong vườn. Việc san đất và chống xói phía trước cần người có chuyên môn tính toán.
Riêng tư giữa các hiên
Khu nghỉ nhiều căn thường xếp các căn dọc theo sườn đồi, cùng quay ra hồ để căn nào cũng có view. Nếu hiên các căn nằm thẳng hàng, sát nhau, người ngồi hiên này nhìn ngang là thấy người ngồi hiên kia. Riêng tư mất đi, nhất là với cặp đôi.
Giải pháp đơn giản nhất là xếp các căn so le, lệch nhau về độ cao hoặc lùi trước lùi sau, để hiên căn này nằm ngoài tầm nhìn ngang của căn kia. Nếu buộc phải thẳng hàng, dựng vách ngăn ở mép hiên, bằng gỗ, mành tre hay một bồn cây cao, đủ che tầm mắt người ngồi.
Cũng cần nghĩ tới tầm nhìn từ trên xuống. Căn phía trên nhìn xuống hiên căn dưới; chòi ngắm chung nhìn xuống các hiên. Một giàn cây leo hay mái hiên kéo dài có thể che tầm nhìn từ trên xuống mà không chặn view ra hồ.
Đặt chỗ ngồi theo giờ trong ngày
Một hiên dài hoặc hiên vòng góc có thể có nhiều chỗ ngồi cho nhiều giờ khác nhau. Chỗ ngồi buổi sáng nằm ở phía đón nắng sớm và nhìn ra phía mây sương hay đọng; chỗ ngồi buổi chiều nằm ở phía khuất nắng xiên nhưng vẫn nhìn ra hồ; chỗ ngồi buổi tối nằm ở góc khuất gió, xa đèn trong nhà, để nhìn mặt hồ tối và trời sao.
Không cần ba bộ ghế cố định. Có thể dùng ghế nhẹ dời được, và chủ nhà dặn khách bằng một câu ngắn: sáng ngồi đầu hiên này, chiều ngồi góc kia. Khách quay lại thường nhớ đúng chỗ ngồi yêu thích của mình ở mỗi giờ.
Khi thiết kế, nên mô phỏng nắng đơn giản bằng cách lên đất vào các giờ khác nhau, hoặc dùng các ứng dụng xem đường đi mặt trời theo ngày trong năm. Biết nắng chiếu vào hiên lúc nào, ở mùa nào, giúp quyết định chỗ đặt mái, mành và ghế.
Ban công tầng trên: view cao, gió nhiều, cần chắc chắn hơn
Ban công tầng trên nhìn hồ rộng hơn hiên dưới đất, vượt qua ngọn cây và mái nhà phía trước. Nhưng ban công đua ra trên khoảng không, nhất là trên dốc, cần kết cấu chắc chắn, lan can đủ cao theo quy chuẩn, và chịu được gió hồ mạnh hơn ở độ cao ấy. Đây là phần nhất định cần kỹ sư.
Vì lan can ban công phải cao hơn, khung nhìn của người ngồi trên ban công dễ bị lan can cắt hơn hiên dưới đất. Ghế trên ban công nên cao hơn ghế hiên thường một chút, hoặc dùng lan can kính, để người ngồi vẫn thấy mặt hồ.
Ban công tầng trên thường gắn với phòng ngủ. Khi ấy riêng tư từ dưới nhìn lên và từ các phòng bên cạnh nhìn sang cần được tính. Vách ngăn hai bên, mái hiên kéo ra che tầm nhìn từ trên xuống, và rèm ở cửa ra ban công giữ cho ban công thành không gian riêng của phòng.
Đồ đạc trên hiên: chọn để ngồi lâu
Đồ đạc quyết định hiên có được dùng hay không. Vài gợi ý cho hiên nhìn hồ ở khí hậu đồi:
- Ghế có tựa lưng và tay vịn, hơi ngả, đặt quay thẳng ra hồ; ghế nhựa đẩu đặt sát tường thì không ai ngồi lâu.
- Ghế ngồi thấp vừa phải để tầm mắt nằm dưới tay vịn lan can, hoặc ghế cao hơn nếu lan can cao; thử ngồi trước khi mua.
- Bàn nhỏ cạnh mỗi ghế để đặt ly, sách, điện thoại.
- Chăn mỏng, gối tựa để sẵn trong rương có nắp ở hiên, cho buổi sáng lạnh.
- Đồ chịu được nắng mưa sương: gỗ đã xử lý, mây nhựa, vải ngoài trời; đệm vải thường để ngoài sẽ ẩm mốc nhanh.
- Một góc treo võng nếu hiên đủ sâu, hướng ra hồ, ở chỗ khuất gió.
Đồ đạc càng mời gọi ngồi lâu, khách càng dùng hiên nhiều, và view mới thật sự thành giá trị của nơi ở.
Hiên trong mùa mưa và đêm lạnh
Mùa mưa, hiên là nơi duy nhất ngồi ngoài trời được. Ở vùng hồ, mưa thường đến thành từng cơn, nhìn thấy được màn mưa kéo từ bên kia hồ sang, đổ xuống các đảo trước rồi mới tới nhà. Hiên có mái đủ sâu, sàn thoát nước tốt, không đọng nước, mép sàn có máng để nước mưa từ mái không bắn vào chỗ ngồi, sẽ thành chỗ đẹp nhất nhà khi màn mưa kéo qua mặt hồ.
Đêm lạnh, hiên lộng gió thường bỏ trống. Một vách kính hoặc vách gỗ chắn gió ở phía gió mạnh, một góc hiên khuất, hay một bếp sưởi nhỏ an toàn có thể kéo dài thời gian dùng hiên tới khuya. Cần đặc biệt cẩn thận với lửa trên hiên gỗ và quy định phòng cháy.
Sàn hiên gỗ ướt sương buổi sáng rất trơn. Gỗ có rãnh chống trượt, hoặc thảm ngoài trời ở lối đi chính, kèm một tấm biển nhắc nhỏ bằng hình vẽ đặt ở cửa, giúp khách đi chân trần ra hiên lúc rạng sáng mà không trượt ngã.
Đèn hiên cũng nên tính cho đêm: một ngọn đèn ấm thấp, chiếu xuống sàn, có công tắc ngay cửa, đủ để đi lại mà không làm loá mắt người đang ngồi nhìn mặt hồ tối. Đèn trần sáng trắng trên hiên làm khách không thấy gì ngoài chính mình phản chiếu trên kính lan can.
Câu hỏi thường gặp
Hiên nên sâu bao nhiêu thì ngồi thoải mái?
Đủ để kê ghế quay ra hồ, duỗi chân, có bàn nhỏ và còn lối đi phía sau ghế. Cách chắc nhất là bày thử bộ ghế bàn định dùng lên mặt bằng rồi đo, thay vì dùng một con số chung cho mọi nhà.
Lan can kính có nhược điểm gì?
Cần lau thường xuyên vì sương, bụi, dấu tay; có thể làm chim bay đâm vào nếu kính quá trong; và giá cao hơn. Đổi lại cho tầm nhìn thoáng nhất. Có thể dán các chấm mờ nhỏ để chim nhận ra kính.
Hiên hướng tây có nên làm không?
Nên, nếu có cách che nắng chiều như mái sâu, mành cuốn hay giàn cây leo phía tây. Hiên tây cho hoàng hôn đẹp, buổi tối ấm. Không có che chắn thì buổi chiều không ai ngồi được.
Có nên làm ban công ở tầng trên thay vì hiên dưới đất?
Ban công tầng trên cho view cao, rộng hơn nhưng cần lan can cao hơn, kết cấu phức tạp hơn và gió mạnh hơn. Hiên dưới đất gần vườn, ít cần lan can, dễ dùng hơn. Nhiều nhà kết hợp cả hai.
Làm sao để hiên các căn không nhìn thấy nhau?
Xếp các căn so le về độ cao hoặc lùi trước sau, dựng vách ngăn ở mép hiên, hoặc trồng bồn cây cao ở giữa. Kiểm tra bằng cách ngồi thử ở hiên này nhìn sang hiên kia trước khi hoàn thiện.