Tháp ngắm hay chòi ngắm trong vườn đáng làm khi phần lớn phòng ở không có view tốt mà trong khuôn viên có một chỗ cao nhìn rộng ra hồ; không đáng làm khi các phòng đã nhìn hồ rõ, hoặc khi phải xây rất cao mới vượt qua cây và đồi phía trước. Vị trí chọn theo khung nhìn chứ không theo chỗ trống; chiều cao vừa đủ để vượt chướng ngại; lối lên, lan can, khả năng chịu gió và chống sét phải được kỹ sư tính, vì đây là công trình đứng ở chỗ lộng nhất khuôn viên.
Nhiều nơi ở quanh hồ Tà Đùng có tháp hay chòi ngắm, và với không ít nơi, đó là điểm khách nhớ nhất. Nhưng cũng có những tháp xây cao, tốn kém mà khách ít lên, vì đường lên dốc, sàn hẹp, view không hơn hiên phòng bao nhiêu. Bài này giúp chủ nhà quyết định có nên làm, đặt ở đâu, và những điều về khung nhìn, an toàn, cảnh quan cần nghĩ tới; phần kết cấu cụ thể thuộc về người có chuyên môn.
Khi nào nên làm, khi nào không
Nên làm khi các phòng ở nằm thấp, khuất gió, quay vào sườn đồi hay bị cây che, nhưng trong khuôn viên có một mỏm đất cao nhìn rộng ra vùng nước nhiều đảo. Tháp hay chòi ở đó biến cả khuôn viên thành nơi có view, và tạo ra một hoạt động: buổi sáng đi lên chòi săn mây. Với khuôn viên rộng, chòi ngắm còn là đích đến cuối một lối đi dạo.
Không nên làm khi các phòng đã nhìn hồ rõ: khách sẽ ngồi hiên phòng mình thay vì leo tháp, tháp thành công trình thừa. Cũng không nên làm khi để vượt qua hàng cây, đồi phía trước, tháp phải cao tới mức thành một công trình lớn, đắt, chịu gió mạnh, và làm xấu sườn đồi khi nhìn từ xa.
Một câu hỏi thử đơn giản: đứng ở chỗ định đặt chòi, ngang mặt đất, có thấy hồ đẹp không. Nếu có, một chòi thấp một tầng là đủ. Nếu phải leo lên cây hay dựng thang mới thấy, cần cân nhắc kỹ độ cao, chi phí và an toàn trước khi quyết định.
Chọn vị trí theo khung nhìn, không theo chỗ trống
Lỗi thường gặp là đặt chòi ở chỗ còn trống trong vườn, hoặc chỗ dễ xây nhất. Chòi ngắm phải đặt ở chỗ có khung nhìn tốt nhất, và nên được chọn bằng cách đi khắp khuôn viên, đứng ở từng mỏm, ngồi xuống nhìn, chụp ảnh ở nhiều giờ, giống như chọn chỗ đặt hiên cho căn nhà chính.
Khung nhìn từ chòi nên khác khung nhìn từ phòng: nếu phòng nhìn ra nhánh hồ phía đông, chòi nên mở ra vùng nước rộng phía tây hay toàn cảnh nhiều phía. Khách lên chòi phải thấy một thứ mà ở phòng không thấy, thì chòi mới có lý do tồn tại.
Cũng cần nghĩ chòi nhìn từ phòng và từ bên ngoài trông thế nào. Chòi đặt ngay trước hiên một căn sẽ chắn view của căn ấy; chòi trên đỉnh đồi trơ trọi sẽ thành một điểm nhô lên trong cảnh của các nơi ở bên kia hồ. Đặt chòi ở mép một rặng cây, có cây làm nền phía sau, thường hoà vào cảnh tốt hơn.
Cao bao nhiêu là đủ
Chiều cao chòi chỉ nên đủ để mắt người đứng hoặc ngồi trên sàn chòi vượt qua chướng ngại phía trước: ngọn cây cà phê, mái nhà, mép đồi. Mỗi tầng thêm là thêm chi phí, thêm gió, thêm cầu thang, thêm rủi ro, và thêm một công trình nhô lên trong cảnh chung.
Cách xác định đơn giản: dựng một cây sào có đánh dấu theo từng nấc ở chỗ định đặt chòi, nhờ người đứng trên thang ở các độ cao khác nhau chụp ảnh về phía hồ. So ảnh để tìm độ cao thấp nhất mà khung nhìn đã mở. Đó là độ cao sàn cần thiết, không cao hơn. Nếu có flycam, bay treo ở các độ cao khác nhau ngay tại vị trí ấy và chụp về phía hồ cũng cho kết quả tương tự, nhanh hơn, miễn là tuân thủ quy định bay hiện hành.
Cũng nhớ rằng cây trong vườn và trên đồi xung quanh sẽ lớn. Độ cao vừa đủ hôm nay vài năm sau có thể không đủ. Thay vì xây cao dự phòng, nên tính kế hoạch tỉa cây phía trước chòi, cây của chính mình, để giữ khung nhìn.
Lối lên: phần ít được tính mà quyết định khách có lên hay không
Khách lên chòi đẹp nhất vào lúc rạng sáng, khi trời còn tối, sương làm ướt mọi bề mặt. Lối từ phòng ra chòi, và cầu thang lên chòi, phải đi được an toàn trong điều kiện ấy. Bậc đá trơn, cầu thang gỗ dốc như thang, không tay vịn, không đèn, sẽ khiến khách ngại lên, hoặc tệ hơn, trượt ngã.
Lối đi nên có bậc đều, mặt bậc nhám, tay vịn ở đoạn dốc, đèn thấp dọc lối có thể bật khi cần. Cầu thang lên chòi nên là cầu thang thật, độ dốc vừa phải, có chiếu nghỉ nếu cao, tay vịn hai bên. Thang leo thẳng đứng hay thang xoắn hẹp chỉ hợp với người trẻ khoẻ. Khách mang theo máy ảnh, chân máy, ly cà phê nóng lên chòi càng cần cầu thang có tay vịn chắc để một tay vẫn bám được.
Nếu khuôn viên đón gia đình có trẻ nhỏ và người lớn tuổi, nên có ít nhất một điểm ngắm ở mặt đất, không cần leo, ví dụ một sàn gỗ ở mép đồi có lan can, cho những người không lên tháp vẫn được ngắm.
Lan can, sàn, mái: an toàn ở chỗ lộng gió nhất
Sàn chòi ngắm là nơi đông người nhất vào lúc đẹp nhất, nhiều người chen nhau ra mép để chụp ảnh. Lan can phải đủ cao, chắc, kín khe với trẻ nhỏ, chịu được người tựa vào, theo quy chuẩn hiện hành. Đây là phần không được tiết kiệm.
Sàn gỗ ngoài trời ướt sương rất trơn. Gỗ có rãnh chống trượt, khe thoát nước, và được kiểm tra mục định kỳ là điều cần thiết; gỗ ngoài trời ở khí hậu ẩm mục nhanh hơn người ta nghĩ, nhất là ở chân cột và chỗ tiếp giáp.
Mái chòi che mưa và nắng, nhưng mái rộng trên một công trình cao cũng hứng gió như một cánh buồm. Kết cấu phải tính được lực gió ở chỗ lộng nhất khuôn viên, chân móng phải chắc trên đất đồi. Đây là việc của kỹ sư, không nên dựng theo cảm tính hay theo mẫu trên mạng.
Sét: rủi ro thật của công trình cao trên đỉnh đồi
Tây Nguyên có mùa giông với sét khá nhiều. Một tháp ngắm trên đỉnh đồi, cao nhất khu vực, là chỗ dễ bị sét đánh, và người đứng trên đó lúc có giông là người gặp nguy hiểm. Công trình cần được tư vấn chống sét bởi người có chuyên môn.
Ngoài phần kỹ thuật, cần có quy tắc dùng chòi rõ ràng: khi trời có giông, có sấm chớp, không lên chòi; đang ở trên chòi thì xuống ngay. Quy tắc này nên được nhắc khách khi nhận phòng, và có thể ghi bằng hình vẽ đơn giản ở chân cầu thang.
Chủ nhà cũng nên nhắc khách rằng mái chòi không phải chỗ trú giông. Chỗ trú an toàn là trong nhà kiên cố, không phải dưới mái che hở giữa đỉnh đồi hay dưới gốc cây cao đứng một mình.
Khi khách đặt phòng vào mùa giông, chủ nhà có thể chủ động nhắn nhẹ: chiều tối hay có giông, chòi ngắm đẹp nhất vào buổi sáng. Một lời dặn như vậy vừa giữ an toàn vừa giúp khách dùng chòi đúng lúc đẹp nhất, thay vì leo lên lúc trời đang vần vũ chỉ để chụp ảnh mây đen.
Biến chòi thành chỗ ngồi được, không chỉ chỗ đứng chụp ảnh
Nhiều chòi ngắm chỉ là một sàn trống có lan can, khách lên chụp vài tấm ảnh rồi xuống. Một chòi được dùng nhiều hơn khi có chỗ ngồi: ghế dài dọc lan can quay ra hồ, vài tấm đệm chịu ẩm, một góc khuất gió. Khi đó chòi thành nơi ngồi chờ mây tan, đọc sách buổi trưa, ngồi chiều nhìn bóng mây trôi trên các đảo.
Ghế trên chòi nên đặt sao cho người ngồi vẫn thấy mặt hồ qua lan can, tức là ghế cao hơn hoặc lan can thoáng hơn ở phía ấy. Một chiếc bàn nhỏ để đặt ly cà phê, một móc treo áo khoác, những chi tiết nhỏ này làm chòi thành chỗ người ta muốn ở lại.
Chủ nhà có thể tổ chức những khoảnh khắc ở chòi: mang cà phê nóng lên lúc rạng sáng cho khách đăng ký trước, hay một buổi trà chiều. Nhưng nên giữ chòi yên tĩnh, tránh loa nhạc; giá trị của chòi là được ngồi im với cảnh.
Chòi thấp, tháp nhiều tầng hay sàn ngắm mặt đất
Ba kiểu điểm ngắm trong khuôn viên có ưu nhược khác nhau. Bảng sau giúp chọn kiểu phù hợp:
| Kiểu | Khi nào hợp | Điều cần lưu ý |
|---|---|---|
| Sàn ngắm mặt đất ở mép đồi | Mép đồi đã nhìn rộng ra hồ | Lan can chắc, mép đất ổn định, không cần leo |
| Chòi một tầng có mái | Cần vượt qua cây thấp, cần chỗ trú nắng mưa | Cầu thang ngắn, mái chịu gió |
| Tháp nhiều tầng | Phải vượt qua cây cao, đồi chắn phía trước | Kết cấu, gió, sét, lối lên; nổi bật trong cảnh chung |
Phần lớn khuôn viên quanh hồ chỉ cần một trong hai kiểu đầu. Tháp nhiều tầng nên là lựa chọn cuối cùng, khi các cách khác không mở được khung nhìn.
Cũng có thể kết hợp: một sàn ngắm mặt đất cho mọi người, cộng một chòi nhỏ cao hơn cho ai muốn lên. Như vậy người lớn tuổi, trẻ nhỏ vẫn có chỗ ngắm an toàn, còn người trẻ có thêm một góc cao để chụp ảnh và ngắm toàn cảnh.
Giữ cảnh chung: chòi của mình là một phần cảnh của người khác
Từ các nơi ở bên kia hồ, từ mặt hồ, từ điểm ngắm công cộng, chòi ngắm trên đỉnh đồi là một chi tiết trong toàn cảnh. Một chòi gỗ nhỏ màu trầm, có cây phía sau, gần như hoà vào cảnh; một tháp thép sơn màu sáng, cao vượt ngọn cây, gắn đèn màu, thành điểm chói trong cảnh của cả vùng.
Chọn vật liệu và màu sắc gần với tự nhiên, giữ chiều cao vừa đủ, tránh biển hiệu lớn, tránh đèn chiếu sáng chòi vào ban đêm. Những lựa chọn ấy không làm chòi của mình kém đẹp đi khi khách đứng trên đó, mà giữ cho cảnh mà khách nhìn ra cũng không bị các chòi khác làm xấu.
Nếu xây trong khu có nhiều chủ, nên trao đổi với hàng xóm về vị trí chòi, để chòi không nhìn thẳng xuống hiên nhà người khác và không chắn khung nhìn của ai.
Câu hỏi thường gặp
Chòi ngắm có cần xin phép xây dựng không?
Tuỳ quy mô, vị trí và loại đất; công trình phụ nhỏ có thể khác nhà ở. Quy định thay đổi theo thời gian và địa phương, nên hỏi cơ quan có thẩm quyền ở xã hoặc người tư vấn xây dựng trước khi làm, nhất là với tháp nhiều tầng.
Làm chòi ngắm bằng gỗ hay thép tốt hơn?
Gỗ hoà vào cảnh tốt, ấm, nhưng cần xử lý chống mục và kiểm tra định kỳ. Thép bền, mảnh, chịu lực tốt nhưng nóng khi nắng và cần sơn chống gỉ màu trầm. Lựa chọn nên do kỹ sư tư vấn theo chiều cao và tải gió.
Có nên cho khách lên chòi ngắm lúc nửa đêm ngắm sao không?
Có thể, nếu lối đi và cầu thang an toàn, có đèn thấp, lan can chắc, và khách được dặn không lên khi có giông. Nên khuyên khách đi theo nhóm, mang đèn pin, và quay lại ngay khi trời đổi gió.
Chòi ngắm có làm tăng sức hút cho homestay không?
Thường có, khi các phòng không có view tốt; chòi trở thành điểm khách chụp ảnh và nhắc tới. Khi các phòng đã có view, chòi ít thêm giá trị. Quyết định nên dựa vào khung nhìn thật, không dựa vào việc nơi khác có chòi.
Bao lâu nên kiểm tra kết cấu chòi một lần?
Nên kiểm định kỳ, nhất là trước và sau mùa mưa: chân cột, mối nối, sàn, lan can, mái. Gỗ ngoài trời ở khí hậu ẩm mục nhanh. Phát hiện chỗ mục, lung lay thì ngừng cho khách lên tới khi sửa xong.