Làm dịch vụ chụp ảnh, quay phim, bay flycam thuê ở Tà Đùng là một nghề có thật, với khách là cặp đôi chụp ảnh cưới, gia đình, nhóm kỷ yếu, cơ sở lưu trú cần ảnh và video giới thiệu. Người làm nghề cần lo năm việc: đăng ký kinh doanh phù hợp, tuân thủ quy định về thiết bị bay không người lái khi dùng flycam, hợp đồng rõ với khách, tôn trọng quyền tác giả và quyền hình ảnh, và giữ an toàn cho khách ở những điểm chụp đồi dốc, mặt nước.
Bài này viết cho người làm nghề, từ thợ địa phương tới người ở thành phố lên làm theo mùa. Tất cả phần pháp lý chỉ ở mức nguyên lý; quy định về đăng ký, thuế, bay flycam và sở hữu trí tuệ có thể thay đổi, cần kiểm văn bản hiện hành và hỏi cơ quan có thẩm quyền. Phía khách thuê có bài riêng trong chuyên mục.
Một nghề sống nhờ cảnh
Khi một vùng hồ trở nên nổi tiếng nhờ ảnh đẹp trên mạng, nhu cầu chụp ảnh tại chỗ tăng theo. Cặp đôi muốn ảnh cưới giữa đảo và mây, gia đình muốn ảnh đông đủ trước hồ, cơ sở lưu trú cần ảnh và video để đăng lên các sàn đặt phòng. Người chụp quen vùng có lợi thế lớn: biết điểm, biết giờ, biết trời, biết chủ đất.
Đây là nghề có tính mùa vụ rõ: mùa đẹp trời, dịp lễ, cuối tuần đông khách; mùa mưa dầm thì thưa. Nhiều người làm kết hợp với việc khác, như làm vườn, chạy xe, làm ở cơ sở lưu trú. Dù làm toàn thời gian hay bán thời gian, khi đã nhận tiền của khách thì phần trách nhiệm là như nhau.
Nghề này cũng sống nhờ cảnh chung. Người làm nghề chụp ảnh là người đi điểm ngắm nhiều nhất, dẫn khách vào đất có chủ nhiều nhất, bay flycam nhiều nhất. Cách họ cư xử ảnh hưởng trực tiếp tới việc điểm ngắm còn mở, người dân còn vui vẻ đón khách.
Đăng ký kinh doanh và thuế
Nhận tiền chụp ảnh, quay phim thường xuyên là hoạt động kinh doanh. Hình thức phổ biến với người làm một mình hoặc nhóm nhỏ là hộ kinh doanh; nhóm lớn có thể lập doanh nghiệp. Theo cơ cấu mới từ 7/2025, đăng ký hộ kinh doanh làm ở cấp xã nơi đặt địa điểm kinh doanh; người làm nghề ở Tà Đùng hỏi bộ phận một cửa của xã về hồ sơ và ngành nghề phù hợp.
Nghĩa vụ thuế của hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có những thay đổi trong các năm gần đây về cách kê khai, mức doanh thu chịu thuế, hoá đơn. Không nên dựa vào lời truyền miệng; hỏi cơ quan thuế quản lý hoặc người làm kế toán. Khách là cơ sở lưu trú, doanh nghiệp thường cần hoá đơn; có đăng ký giúp nhận được những hợp đồng ấy.
Người ở nơi khác lên Tà Đùng làm theo mùa cũng nên tìm hiểu xem hoạt động của mình cần đăng ký ở đâu, vì nơi cư trú và nơi kinh doanh có thể khác nhau. Một cuộc hỏi trước tránh được rắc rối về sau.
Flycam: phép bay là việc của người bay
Thiết bị bay không người lái ở Việt Nam chịu sự quản lý riêng: thiết bị cần được đăng ký, chuyến bay cần được cấp phép theo quy định, và có những vùng cấm bay, hạn chế bay. Quy định này đã có thay đổi trong các năm gần đây, nên người làm nghề cần tự cập nhật văn bản hiện hành và thủ tục xin phép, thay vì dựa vào cách làm của người khác.
Quanh hồ Tà Đùng có những khu vực có thể thuộc diện hạn chế, như công trình thủy điện, vùng rừng đặc dụng, và có thể cả những khu vực khác theo quy định. Bay quay cho khách mà không có phép, hoặc bay vào vùng hạn chế, thì người chịu trách nhiệm là người bay, không phải khách.
Khi nhận hợp đồng có dùng flycam, nên nói rõ với khách phần flycam phụ thuộc vào việc có phép bay và vào thời tiết. Nếu không có phép hoặc gió quá mạnh, phần đó không thực hiện được; cách tính chi phí khi ấy cần thoả thuận từ đầu.
Những điều nên có trong hợp đồng với khách
Một hợp đồng chụp ảnh không cần dài nhưng cần đủ. Bảng dưới là các điều khoản tối thiểu mà người làm nghề nên chủ động đưa vào:
| Điều khoản | Nội dung | Tránh được tranh chấp gì |
|---|---|---|
| Phạm vi công việc | Số giờ, số điểm, số người, có flycam không | Khách đòi thêm điểm, thêm giờ |
| Sản phẩm giao | Số ảnh chỉnh, video dài bao nhiêu, có ảnh gốc không | Hiểu lầm về số lượng |
| Thời hạn và cách giao | Bao lâu, qua kênh nào, lưu trữ bao lâu | Khách hỏi lại ảnh sau nhiều năm |
| Thời tiết và hoãn | Mưa, sương, gió thì hoãn hay chụp tiếp, tính phí thế nào | Tranh cãi khi trời xấu |
| Đặt cọc và huỷ | Mức cọc, huỷ trước bao lâu thì hoàn | Khách huỷ sát ngày |
| Chi phí phát sinh | Phí vào đất chụp, thuyền, xe, ai trả | Khoản bất ngờ cuối buổi |
| Quyền sử dụng ảnh | Khách dùng vào đâu, thợ đăng quảng cáo được không | Tranh chấp quyền hình ảnh |
Với khách là cơ sở kinh doanh đặt ảnh, video quảng cáo, điều khoản về quyền sử dụng càng quan trọng: dùng ở đâu, trong bao lâu, có được chỉnh sửa, cắt ghép không, có được dùng cho cơ sở khác của cùng chủ không.
Quyền tác giả và quyền hình ảnh: hai thứ khác nhau
Người chụp có quyền tác giả đối với tác phẩm nhiếp ảnh, video của mình theo pháp luật sở hữu trí tuệ. Người được chụp có quyền đối với hình ảnh của chính họ theo pháp luật dân sự; việc sử dụng hình ảnh của một người nhìn chung cần sự đồng ý của người đó, trừ một số trường hợp luật định. Hai lớp quyền này cùng tồn tại trong mỗi bức ảnh có người.
Hệ quả thực tế: người chụp không thể tự do dùng ảnh cưới của khách để quảng cáo nếu khách không đồng ý, dù người chụp là tác giả. Ngược lại, khách được dùng ảnh cho mục đích cá nhân theo thoả thuận, nhưng muốn dùng thương mại có thể cần thoả thuận thêm với tác giả. Viết rõ trong hợp đồng giúp cả hai bên yên tâm.
Với người dân xuất hiện trong ảnh, video quay thương mại, như người hái cà phê, người lái thuyền, cần sự đồng ý của họ nếu họ là chủ thể nhận diện được. Chi tiết pháp lý nên tham khảo văn bản hiện hành hoặc luật sư; ở mức hành nghề hằng ngày, hỏi và ghi nhận sự đồng ý là thói quen nên có.
Điểm chụp: xin phép chủ đất, giữ quan hệ lâu dài
Biết đất nhà ai. Người làm nghề nên biết rõ những điểm mình hay đưa khách tới thuộc đất của ai, chủ đất có đồng ý không, có thu phí chụp không. Đưa khách vào đất người khác không xin phép một lần có thể mất điểm chụp mãi mãi.
Thoả thuận lâu dài với chủ đất. Với những điểm hay dùng, một thoả thuận rõ với chủ đất về phí, giờ, số khách, cách giữ vệ sinh, giúp cả hai bên yên tâm. Chủ đất được lợi thì có lý do giữ đồi mở.
Dọn sạch sau buổi chụp. Đạo cụ, hoa, ruy băng, vỏ chai nước của đoàn chụp phải mang về. Đoàn chụp ảnh cưới với nhiều người, nhiều đồ là nguồn rác đáng kể ở điểm ngắm.
Không bẻ cành, giẫm vườn để có khung. Vườn cà phê đang ra hoa, cây trên mép đồi là của chủ đất và của cảnh chung. Tìm góc khác thay vì sửa cảnh.
An toàn cho khách trong buổi chụp
Khách đặt niềm tin vào người chụp khi đi theo họ ra mép đồi, xuống bờ hồ, lên thuyền. Người làm nghề có trách nhiệm không đưa khách vào chỗ nguy hiểm vì một khung ảnh: mép đồi có thể sụt, ghềnh đá ven hồ trơn, vùng nước có gốc cây chìm. Cô dâu váy dài, giày cao, trẻ nhỏ chạy nhảy, người lớn tuổi đi chậm đều cần được tính tới.
Chụp trên thuyền phải có áo phao cho mọi người, kể cả khi áo phao làm hỏng trang phục trong ảnh; có thể cởi ra trong vài giây khi thuyền đứng yên ở chỗ nước nông và an toàn, theo chỉ dẫn của người lái. Chụp trên chòi cao, sàn ngắm cần tôn trọng giới hạn số người của cơ sở.
Thời tiết là phần cuối. Giông sét trên đỉnh đồi và mặt hồ rất nguy hiểm; khi có dấu hiệu giông, dừng buổi chụp và đưa khách vào chỗ trú. Không một bộ ảnh nào đáng đổi bằng an toàn của khách.
Quay video cho cơ sở lưu trú: trung thực với người xem
Một phần lớn công việc của người làm nghề ở Tà Đùng là quay ảnh, video cho villa, homestay, quán cà phê đăng lên sàn đặt phòng và mạng xã hội. Ở đây có một ranh giới cần giữ: làm cho cơ sở đẹp nhất có thể, nhưng không làm cho khách hiểu sai về cơ sở. Flycam quay từ trên cao cho thấy view hồ trọn vẹn trong khi từ phòng chỉ thấy một góc; ống kính góc rộng làm phòng nhỏ trông rộng gấp đôi; ảnh mùa nước đầy dùng quanh năm.
Khách thất vọng khi tới nơi sẽ đánh giá thấp cơ sở, và về lâu dài làm hỏng uy tín của cả vùng. Người làm nghề có thể góp ý với chủ cơ sở: có một vài ảnh chụp đúng tầm mắt từ phòng, ghi chú rõ ảnh flycam là toàn cảnh khu vực, cập nhật ảnh theo mùa. Chuyên mục Chọn chỗ ở có view thật của trang hướng dẫn khách đọc ảnh quảng cáo; người làm ảnh trung thực sẽ được khách tin hơn.
Video có người dân, cơ sở lân cận trong khung cũng cần chú ý: không quay sân nhà hàng xóm, không bay qua cơ sở khác, cắt bỏ cảnh riêng tư trước khi giao.
Quản lý dữ liệu: ảnh của khách là tài sản của khách
Mỗi buổi chụp tạo ra hàng trăm, hàng nghìn tệp ảnh và video. Thẻ nhớ hỏng, máy mất, ổ cứng hỏng là những rủi ro có thật với người làm nghề lưu động ở vùng đồi ẩm ướt. Sao lưu ngay sau buổi chụp, ít nhất hai bản ở hai nơi, là thói quen cơ bản. Mất ảnh cưới của khách là sự cố không thể làm lại.
Ảnh của khách, nhất là ảnh có trẻ em, ảnh riêng tư, cần được lưu cẩn thận, không chia sẻ lung tung, không để trên máy tính dùng chung. Khi giao ảnh qua đường liên kết trực tuyến, đặt thời hạn và quyền truy cập phù hợp. Thoả thuận rõ thời gian lưu trữ sau khi giao, để khách biết khi nào phải tự giữ bản của mình.
Thiết bị cũng cần được chăm trong khí hậu vùng hồ: độ ẩm cao làm ống kính dễ mốc, sương sớm đọng hơi nước khi mang máy từ phòng ấm ra trời lạnh. Túi hút ẩm, hộp khô cho ống kính, để máy quen nhiệt độ trước khi tháo nắp là những thói quen nhỏ giữ cho bộ đồ nghề, thứ nuôi cả nghề, bền hơn qua nhiều mùa.
Câu hỏi thường gặp
Làm dịch vụ chụp ảnh ở Tà Đùng có phải đăng ký kinh doanh không?
Nhận tiền chụp ảnh, quay phim thường xuyên là hoạt động kinh doanh, nên đăng ký phù hợp, thường là hộ kinh doanh làm ở cấp xã từ 7/2025, và thực hiện nghĩa vụ thuế. Hỏi bộ phận một cửa của xã Tà Đùng và cơ quan thuế về quy định hiện hành.
Bay flycam quay cho khách ở Tà Đùng cần lưu ý pháp lý gì?
Thiết bị bay không người lái cần đăng ký và chuyến bay cần phép theo quy định; quanh hồ có thể có khu vực hạn chế như công trình thủy điện, vùng rừng. Người bay chịu trách nhiệm, nên tự cập nhật văn bản hiện hành và nói rõ với khách phần flycam phụ thuộc vào phép bay, thời tiết.
Thợ chụp có được dùng ảnh cưới của khách để quảng cáo không?
Thợ có quyền tác giả, nhưng khách có quyền đối với hình ảnh của mình, nên dùng ảnh có mặt khách để quảng cáo cần khách đồng ý. Ghi rõ trong hợp đồng: thợ được đăng ảnh nào, ở đâu, khách có muốn hạn chế không.
Hợp đồng chụp ảnh nên có những điều khoản gì?
Phạm vi công việc, sản phẩm giao, thời hạn và cách giao, phương án khi thời tiết xấu, đặt cọc và huỷ, chi phí phát sinh như phí vào đất, thuyền, xe, và quyền sử dụng ảnh của hai bên. Với khách là cơ sở kinh doanh, ghi rõ phạm vi dùng ảnh quảng cáo.
Quay video quảng cáo cho homestay cần chú ý gì để không gây hiểu lầm?
Làm cơ sở đẹp nhưng không làm khách hiểu sai: kèm ảnh chụp đúng tầm mắt từ phòng, ghi rõ ảnh flycam là toàn cảnh khu vực, cập nhật ảnh theo mùa. Không quay sân nhà hàng xóm, không bay qua cơ sở khác, cắt cảnh riêng tư trước khi giao.