Mặt hồ Tà Đùng thành gương khi gió gần như lặng hẳn — thường gặp nhất vào sáng sớm, đôi khi vào chiều tối, và kéo dài lâu hơn ở các vịnh kín, nhánh hồ hẹp được đồi che hai bên. Khi gió nổi, những vệt xám gợn sóng xuất hiện trên mặt nước và lan dần, xóa phản chiếu. Đọc được các vệt gió này, anh chị biết phản chiếu còn bao lâu và nên nhìn về phía nào.
Phản chiếu là một trong những thứ làm cảnh hồ Tà Đùng trông như tranh: đảo xanh và mây trắng in ngược xuống nước, đường ranh giữa thật và bóng gần như biến mất. Bài này giải thích vì sao có lúc thấy, lúc không, và cách tìm.
Vì sao mặt nước phản chiếu được
Mặt nước phẳng hoạt động như một tấm gương: ánh sáng từ đảo, từ mây chiếu xuống mặt hồ rồi dội lên mắt người. Khi mặt nước phẳng tuyệt đối, ảnh phản chiếu rõ nét như ảnh thật lộn ngược. Chỉ cần mặt nước có những gợn nhỏ li ti, mỗi gợn phản chiếu một hướng khác, ảnh bị vỡ ra, nhòe đi, rồi biến mất khi sóng đủ lớn.
Góc nhìn cũng quan trọng. Nhìn mặt nước ở góc thấp, gần như song song với mặt hồ, phản chiếu mạnh nhất; nhìn từ trên cao thẳng xuống, mặt nước phản chiếu ít hơn và anh chị thấy nhiều hơn màu của chính nước. Đó là lý do từ chỗ đứng rất cao, mặt hồ ngay dưới chân trông xanh sâu, còn mặt hồ ở xa lại sáng bạc vì phản chiếu bầu trời.
Phần mặt nước nằm trong bóng của đồi hay đảo phản chiếu rõ hơn phần nằm dưới nắng gắt. Nước tối làm nền cho ảnh phản chiếu nổi lên, giống như tấm gương có lớp tráng bạc phía sau. Vì vậy những ảnh phản chiếu đẹp ở Tà Đùng hay được chụp ở vịnh có bóng đồi, vào lúc ánh sáng còn dịu.
Gió trên hồ trong ngày: xu hướng chung và ngoại lệ
Ở vùng hồ lớn giữa đồi núi, gió thường có nhịp theo ngày. Ban đêm và sáng sớm, không khí gần mặt đất lạnh và nặng, gió yếu, mặt hồ dễ lặng. Khi nắng lên, sườn đồi nóng nhanh hơn mặt nước, không khí bắt đầu chuyển động, gió nổi dần và mạnh nhất vào khoảng trưa chiều. Về chiều tối, nắng tắt, gió có thể dịu lại.
Đây là xu hướng, không phải luật. Có những ngày gió mùa thổi mạnh từ sáng tới tối, mặt hồ không lúc nào lặng. Có những ngày âm u, ít nắng, gió nhẹ cả ngày và mặt hồ phẳng tới tận trưa. Trước những cơn giông mùa mưa, gió có thể nổi đột ngột và rất mạnh, mặt hồ chuyển từ gương sang gợn trắng chỉ trong vài phút.
Vì vậy, người muốn thấy phản chiếu nên đặt cược vào sáng sớm, nhưng cũng để ý những buổi chiều lặng gió. Nếu đang ở nơi nhìn ra hồ, chỉ cần liếc ra mặt nước vài lần trong ngày là biết lúc nào gương xuất hiện.
Đọc vệt gió: mặt hồ báo trước những gì
Khi gió bắt đầu thổi tới một vùng mặt hồ đang lặng, chỗ đó chuyển từ sáng bóng sang xám mờ, như có ai phủ một lớp nhung. Những vệt xám này thường xuất hiện từng mảng, có hình dài theo hướng gió, di chuyển trên mặt nước. Với người ngắm cảnh, chỉ cần nhớ một quy tắc: vệt xám là gió đang thổi, vệt bóng là nước còn lặng.
Nhìn về phía gió tới, nếu thấy vệt xám đang lan dần về phía mình, phản chiếu ở vùng trước mặt sẽ mất trong ít phút. Nếu vệt xám nằm yên ở xa, hoặc chỉ chạy dọc một bên hồ, vùng gần vẫn có thể giữ được gương. Những vệt gió xuất hiện rồi tan liên tục là dấu hiệu gió giật nhẹ, phản chiếu sẽ chập chờn: lúc rõ lúc vỡ.
Khi mặt hồ ở xa đột nhiên sẫm màu và gợn trắng, kèm mây đen kéo tới, đó là dấu hiệu gió giông. Lúc này không còn chuyện ngắm phản chiếu nữa; người đang ở mép đồi trống hay trên mặt nước cần tìm chỗ an toàn ngay.
Chỗ nào giữ được phản chiếu lâu nhất
Mặt hồ rộng, trống, là nơi gió có đường chạy dài nên dễ gợn nhất. Ngược lại, những vịnh nhỏ được đồi che hai ba phía, những nhánh hồ hẹp len sâu vào giữa các quả đồi, khoảng nước kín giữa các đảo sát nhau là nơi gió khó lọt vào, mặt nước giữ phẳng lâu hơn nhiều. Có lúc giữa hồ đã gợn trắng mà trong vịnh vẫn phẳng như gương.
Khi tìm chỗ ngắm phản chiếu, hãy nhìn bản đồ hoặc nhìn từ trên cao để tìm những vịnh kín, rồi tìm cách tới gần chúng: một triền đồi nhìn xuống vịnh, một bờ đất thấp sát nước. Những chỗ này có khi không nổi tiếng nhưng cho ảnh phản chiếu đẹp hơn mọi điểm ngắm cao.
Thời điểm cũng quan trọng: vịnh nằm phía đón nắng sớm sẽ nóng lên và có gió sớm hơn; vịnh nằm trong bóng đồi buổi sáng giữ lặng lâu hơn. Quan sát vài buổi là biết vịnh nào gương lâu nhất.
Thấy gì trong phản chiếu: đảo, mây và những đường đối xứng
Phản chiếu đẹp nhất là khi có thứ để phản chiếu: một hòn đảo có hình dáng rõ, một cụm mây trắng trên nền trời xanh, một sườn đồi được nắng chiếu. Đảo và bóng của nó tạo thành một hình đối xứng qua đường mép nước, trông như một hình thoi hay một con mắt. Mây phản chiếu xuống nước làm mặt hồ như có thêm một bầu trời thứ hai.
Buổi sáng có sương, phản chiếu có tính chất khác: mờ, mềm, ranh giới giữa nước và sương lẫn vào nhau. Buổi chiều có nắng xiên, phản chiếu rõ màu: đảo vàng nắng in xuống nước vàng, trời cam in xuống nước cam. Đêm trăng, nếu mặt hồ lặng, có thể thấy cả trăng và vệt sáng in trên nước.
Khi nhìn phản chiếu, đừng chỉ nhìn đảo và bóng. Nhìn cả đường mép nước — chỗ thật và bóng gặp nhau. Mùa khô, đường này là viền đất đỏ, làm hình đối xứng có một nét kẻ đậm ở giữa. Mùa nước cao, cây sát nước, đường mép gần như biến mất, đảo và bóng liền làm một.
Mặt hồ gợn cũng có cái đẹp riêng
Không có phản chiếu không có nghĩa là mặt hồ xấu. Gió nhẹ làm mặt nước lấp lánh những vệt sáng khi có nắng, nhất là khi nhìn về phía mặt trời. Những đốm sáng nhảy múa trên mặt hồ là cảnh rất sống động, hợp với giờ giữa buổi sáng và chiều.
Gió vừa làm mặt hồ có kết cấu: những đường gợn đều chạy theo hướng gió, tạo nền cho các đảo nổi lên rõ hơn vì không bị bóng phản chiếu làm rối. Ngày gió, màu nước thường đậm hơn vì mặt nước gợn phản chiếu ít bầu trời, cho thấy màu xanh của chính nước hồ.
Và có những khoảnh khắc chuyển tiếp: một nửa hồ đang gương, nửa kia đang gợn; một vệt gió vừa chạy qua để lại phía sau một vùng lặng mới. Ngồi xem những thay đổi này trên mặt hồ cũng thú vị như xem mây trôi.
Kính phân cực và cách nhìn qua mặt nước
Người đeo kính râm phân cực có thể đã để ý: khi nhìn mặt hồ qua kính, có lúc phản chiếu biến mất và thấy được xuống dưới nước, thấy rõ màu xanh của nước hơn. Đó là vì ánh sáng phản chiếu từ mặt nước bị phân cực, và kính phân cực lọc bớt phần ánh sáng đó. Nghiêng đầu sang một bên, phản chiếu có thể hiện lại.
Nếu muốn ngắm phản chiếu, nên tháo kính phân cực hoặc nghiêng đầu cho tới khi phản chiếu rõ nhất. Nếu muốn nhìn màu nước, nhìn những vệt nông sáng quanh chân đảo hay những gốc cây chìm sát bờ, thì kính phân cực lại có ích. Máy ảnh và một số ống kính cũng có kính lọc phân cực với tác dụng tương tự.
Một mẹo đơn giản không cần kính: nhìn mặt nước ở góc càng thấp thì phản chiếu càng mạnh, nhìn càng dốc xuống thì càng thấy màu nước. Ngồi xuống sát bờ để có phản chiếu, đứng lên cao để có màu.
Hai cách nhìn này giải thích vì sao cùng một mặt hồ, người ngồi dưới bến kể về một tấm gương bạc, còn người đứng trên đồi lại kể về một vùng nước xanh thẫm. Cả hai đều đúng, chỉ là đứng ở hai góc khác nhau so với mặt nước và bầu trời.
Phản chiếu qua mùa mưa và mùa khô
Mùa mưa có nhiều mây, nên thứ để phản chiếu phong phú hơn: những khối mây tích trắng in xuống mặt hồ rất đẹp vào buổi sáng trước khi mây phát triển thành giông. Mặt hồ đầy nước, cây trên đảo sát mép nước, nên hình đối xứng giữa đảo và bóng liền mạch. Đổi lại, gió giông chiều làm khoảng thời gian gương ngắn hơn, chủ yếu chỉ còn buổi sáng.
Mùa khô trời thường quang hơn, đêm lạnh hơn, sáng sớm dễ lặng gió, nên những buổi sáng có gương có khi nhiều hơn. Nhưng bầu trời trống mây thì phản chiếu chỉ có đảo và màu trời, ít kịch tính hơn. Cuối mùa khô, khói bụi làm trời trắng đục, phản chiếu nhạt theo. Viền đất đỏ quanh đảo lúc này tạo một nét kẻ giữa đảo và bóng.
Nói chung, muốn có ảnh phản chiếu có mây, chọn những buổi sáng mùa mưa trời đẹp; muốn có nhiều buổi sáng lặng, chọn đầu mùa khô khi không khí còn sạch.
Ngồi chờ gương: chuẩn bị và kiên nhẫn
Phản chiếu đẹp thường đến và đi nhanh. Một vệt gió nhỏ có thể xóa nó trong vài giây, rồi vài phút sau mặt nước lại phẳng. Người muốn thấy nên có mặt sớm, chọn chỗ ngồi thoải mái nhìn ra vịnh kín, và chuẩn bị tinh thần ngồi lâu. Mang theo áo ấm, bình trà, một tấm lót ngồi.
Trong lúc chờ, quan sát mặt nước để hiểu nhịp gió hôm đó: gió thổi thành đợt cách nhau bao lâu, từ hướng nào, vùng nào của vịnh lặng lâu nhất. Sau vài lần như vậy, anh chị sẽ đoán được khi nào gương quay lại, và không bỏ chỗ đi đúng lúc nó sắp xuất hiện.
Nếu đi cùng nhóm, đừng ném đá xuống nước hay cho thuyền chạy qua vùng đang lặng. Một viên đá nhỏ tạo vòng sóng lan rộng cả vịnh, mất vài phút mới yên lại. Giữ yên mặt hồ cũng là tôn trọng những người khác đang ngồi chờ cùng khoảnh khắc ấy.
Và nếu gương không tới trong buổi sáng ấy, coi như mình đã có nửa giờ ngồi yên bên hồ. Ngày mai lại thử.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào mặt hồ Tà Đùng phẳng như gương?
Khi gió gần như lặng hẳn, thường vào sáng sớm sau đêm yên gió, đôi khi vào chiều tối. Những ngày âm u ít nắng cũng có thể lặng lâu. Ngày gió mùa mạnh thì mặt hồ gợn suốt ngày.
Chỗ nào trên hồ Tà Đùng dễ thấy phản chiếu nhất?
Các vịnh nhỏ được đồi che, nhánh hồ hẹp len giữa các quả đồi, khoảng nước kín giữa những đảo sát nhau. Gió khó lọt vào nên mặt nước giữ phẳng lâu hơn so với giữa hồ rộng.
Làm sao biết phản chiếu sắp mất?
Nhìn về phía gió tới. Nếu thấy vệt xám mờ trên mặt nước đang lan về phía mình, phản chiếu sẽ mất trong ít phút. Vệt bóng là nước lặng, vệt xám là gió đang thổi tới.
Vì sao đeo kính râm lại không thấy phản chiếu?
Kính râm phân cực lọc bớt ánh sáng phản chiếu từ mặt nước. Tháo kính hoặc nghiêng đầu sang bên để phản chiếu hiện lại. Ngược lại, muốn nhìn màu nước và đáy nông thì kính phân cực có ích.
Mặt hồ đổi từ phẳng sang gợn trắng đột ngột thì sao?
Đó có thể là dấu hiệu gió giông, nhất là khi kèm mây đen. Người đang ở mép đồi trống hay trên thuyền cần vào nơi an toàn ngay, chờ hết giông mới quay lại ngắm.
Ngày gió có đáng ngắm mặt hồ không?
Có. Gió nhẹ làm mặt nước lấp lánh khi có nắng, gió vừa tạo kết cấu gợn đều làm đảo nổi rõ và màu nước đậm hơn. Mỗi trạng thái mặt hồ có cái đẹp riêng.