Một ngôi nhà đón view hồ Tà Đùng tốt không phải là ngôi nhà có nhiều kính nhất, mà là ngôi nhà được vẽ từ khung nhìn ra: xác định trước mình muốn thấy phần hồ nào, từ những chỗ nào (giường, bàn ăn, hiên), vào giờ nào; rồi đặt cửa, hiên, mái, cây và đèn để phục vụ đúng những khung ấy, đồng thời che bớt những thứ không muốn thấy. Làm ngược lại, xây trước rồi mới mở cửa ra hồ, thường cho một ngôi nhà nhìn đâu cũng thấy hồ nhưng không chỗ nào ngồi lâu được.
Bài này viết cho chủ nhà nghỉ, homestay, nhà vườn quanh hồ đang chuẩn bị xây hoặc sửa lại, và cho người thiết kế làm việc ở đây lần đầu. Góc nhìn là khung nhìn và cảm giác của người ở; chuyện kết cấu trên đất dốc, giấy phép, chi phí là những chủ đề riêng cần kỹ sư và cơ quan chuyên môn. Bảy nguyên tắc dưới đây là khung để trao đổi với người thiết kế, không thay cho bản vẽ.
Nguyên tắc 1: đứng trên đất ở nhiều giờ khác nhau trước khi vẽ
Không bản vẽ nào thay được việc đứng trên chính lô đất. Nên lên đất vào sáng sớm, giữa trưa, cuối chiều, và nếu được, một buổi có mưa. Đứng ở những chỗ dự định đặt phòng ngủ, phòng khách, hiên; ngồi xuống ở độ cao của người ngồi ghế, của người nằm giường; nhìn ra hồ và ghi lại thấy gì. Chụp ảnh bằng ống thường từ mỗi chỗ, đánh dấu vị trí trên sơ đồ đất.
Ở Tà Đùng, khung nhìn đổi rất nhiều theo vài bước chân và vài bậc độ cao vì địa hình đồi lồi lõm. Một chỗ đứng thấy cả vùng nước rộng nhiều đảo, lùi lại ba bước đã bị mỏm đất che mất một nửa. Một chỗ ngồi nhìn thẳng ra hồ, đứng dậy lại thấy thêm mái tôn của nhà bên dưới. Chỉ ở tại chỗ mới biết.
Ghi thêm những thứ không muốn thấy: mái nhà hàng xóm, cột điện, đường đất, bãi rác, công trình đang xây. Thiết kế tốt không chỉ mở ra cảnh đẹp mà còn khéo léo đóng lại cảnh xấu.
Nguyên tắc 2: chọn ba bốn khung nhìn chính, không cố mở hết
Một ngôi nhà nhìn hồ ở mọi phía nghe hấp dẫn, nhưng thực tế mệt mỏi: nắng vào từ mọi hướng, không chỗ nào kín đáo, mắt không có chỗ nghỉ. Kiến trúc nhà nghỉ dưỡng tốt thường chọn vài khung nhìn chính thật đẹp, đặt chúng ở những chỗ người ta ngồi lâu nhất, còn những phía khác thì kín hơn, ấm hơn, riêng tư hơn.
Với nhà nghỉ quanh hồ, ba khung nhìn chính thường là: từ giường phòng ngủ chính nhìn ra hồ lúc sáng sớm; từ bàn ăn hoặc phòng khách nhìn ra hồ lúc cả nhà ngồi cùng; và từ hiên lớn nhìn toàn cảnh. Một khung thứ tư có thể là cửa sổ nhỏ ở phòng tắm hay góc đọc sách, nhìn ra một góc vườn hay một đảo nhỏ.
Khung nhìn không được chọn thì nên kín một cách có chủ ý: tường đặc giữ ấm, cửa sổ nhỏ trên cao lấy sáng và gió, hướng ra vườn sau hay sườn đồi. Những phòng kín ấy là nơi khách nghỉ mắt, ngủ trưa, thay đồ, và chính chúng làm cho khoảnh khắc bước ra khung nhìn chính trở nên mạnh hơn. Kiến trúc nghỉ dưỡng hay dùng nhịp kín rồi mở này: đi qua một hành lang tối, rẽ một góc, mặt hồ hiện ra trọn trong một khung kính.
Chọn khung nào làm khung chính phụ thuộc vào người ở. Homestay cho cặp đôi ưu tiên khung từ giường; nhà cho gia đình đông người ưu tiên khung từ bàn ăn và hiên; nhà của chính chủ ở lâu dài thì có thể ưu tiên khung từ góc làm việc.
Nguyên tắc 3: khung cửa là khung tranh
Cửa sổ và cửa kính không chỉ để nhìn ra, mà còn quyết định cảnh được cắt như thế nào. Một khung cửa đặt đúng chỗ cắt đi phần mái nhà hàng xóm phía dưới, giữ lại mặt hồ và đảo ở giữa, đường chân trời đồi xa ở phần trên. Cùng một cảnh, khung cửa đặt lệch đi một chút có thể cắt ngang đường chân trời hay đặt cột điện vào ngay giữa.
Độ cao bậu cửa quyết định người ngồi thấy gì. Bậu thấp thì ngồi trên sàn hay trên giường vẫn thấy mặt hồ; bậu cao thì chỉ người đứng mới thấy, người ngồi chỉ thấy trời. Với cửa ở phòng ngủ và phòng khách nhìn hồ, nên tính bậu theo tầm mắt người ngồi, không theo thói quen xây nhà phố.
Không phải cửa càng lớn càng tốt. Một khung cửa vừa, có viền tường hai bên, nhiều khi làm cảnh hồ trông sâu và tập trung hơn một mảng kính trải hết tường. Mắt người cần một khung để biết nhìn vào đâu.
Kích thước cửa còn phải tính tới chuyện vận chuyển và lắp đặt trên đồi. Tấm kính lớn phải chở qua đường dốc hẹp, khiêng qua bậc đá; vỡ một tấm là chậm cả công trình. Hỏi người làm cửa trước về kích thước tối đa họ chở và lắp được ở vị trí ấy.
Nguyên tắc 4: hiên là phòng đẹp nhất, hãy cho nó đủ rộng
Trong nhà nghỉ quanh hồ, hiên là nơi khách ở lâu nhất khi thức: uống cà phê sáng, đọc sách trưa, ngồi chiều, ăn tối. Một hiên hẹp chỉ đủ đứng thì dù view đẹp tới đâu cũng không ai ngồi lâu. Hiên cần đủ sâu để kê ghế ngồi thoải mái quay ra hồ, có bàn nhỏ, và người đi qua không phải lách.
Mái hiên cần đủ rộng để che mưa xiên và nắng chiều, nhưng không thấp tới mức cắt mất đường chân trời khi ngồi nhìn ra. Lan can là chỗ khó nhất: phải an toàn, đủ cao theo quy chuẩn, nhưng không được chắn ngang mặt hồ ở tầm mắt người ngồi. Lan can kính, lan can thanh mảnh, hay hiên đặt thấp sát mặt đất để không cần lan can cao là các cách thường gặp.
Hiên còn cần nghĩ tới riêng tư. Hiên của các căn cạnh nhau nên lệch nhau, có vách hoặc cây ngăn, để người ngồi hiên này không nhìn thẳng sang hiên kia.
Thêm một điều hay bị quên: hiên cần chỗ để giày dép, chỗ phơi khăn, chỗ treo áo mưa. Không có những chỗ ấy, khách sẽ vắt khăn lên lan can, xếp giày dép ngay trước ghế, và chính hiên nhìn hồ đẹp nhất thành chỗ lộn xộn nhất trong ảnh. Một góc khuất ở đầu hiên, có móc và kệ thấp, giữ cho phần nhìn ra hồ luôn gọn.
Nguyên tắc 5: cây là khung, không phải màn
Cây trồng quanh nhà có thể làm view đẹp hơn hoặc giết view. Cây đúng chỗ đóng vai trò khung tranh: hai tán cây hai bên làm viền cho mặt hồ ở giữa, một cành vươn ngang làm tiền cảnh, một hàng cây thấp che đi mái nhà phía dưới. Cây sai chỗ lớn lên vài năm là thành bức màn chắn ngang khung nhìn.
Ở Tà Đùng, đất bazan và mưa nhiều khiến cây lớn nhanh. Một hàng cây ăn trái trồng trước hiên hôm nay chỉ cao ngang đầu gối, vài năm sau đã che kín. Khi trồng, phải tính chiều cao trưởng thành của cây, không phải chiều cao lúc mua về.
Nguyên tắc chung: phía trước khung nhìn chính chỉ trồng cây thấp hoặc cây bụi giữ được ở độ cao nhất định; cây lớn trồng hai bên khung nhìn, phía sau nhà, hoặc ở những chỗ cần che. Chi tiết cách chọn cây và cắt tỉa là chủ đề của một bài riêng trong chuyên mục.
Nguyên tắc 6: đèn đêm phục vụ người, không phục vụ ảnh
Nhiều nơi ở thắp sáng khuôn viên bằng dây đèn, đèn pha, đèn chiếu cây cho đẹp ảnh. Ban đêm, chính những đèn ấy làm khách ngồi hiên không thấy gì ngoài ánh đèn, mắt không quen được bóng tối để thấy mặt hồ dưới trăng hay bầu trời sao. Ánh đèn hắt lên mặt hồ còn làm phiền các nơi ở bên kia.
Đèn ngoài trời quanh nhà nhìn hồ nên ít, thấp, ấm, chiếu xuống đất, có chụp che để không thấy bóng đèn từ hiên. Đèn lối đi đặt thấp sát mặt đất, đủ để thấy bậc. Đèn hiên có công tắc để khách tắt khi muốn ngồi trong tối. Những đèn trang trí mạnh nếu có thì nên có hẹn giờ tắt.
Thiết kế ánh sáng tốt giúp ngôi nhà có thêm một view mà ban ngày không có: view đêm, khi mặt hồ tối, đồi xa chỉ là đường viền, trên trời là sao, thỉnh thoảng một đốm đèn thuyền.
Nguyên tắc 7: view của mình không được lấy view của người khác
Quanh hồ Tà Đùng, các nơi ở mọc lên ngày càng gần nhau. Một ngôi nhà cao, đặt sát mép đồi, có thể chắn mất khung nhìn của ngôi nhà phía sau. Một mái tôn lớn màu sáng ngay giữa sườn đồi có thể thành vết loá trong view của cả chục nơi ở bên kia hồ. Đèn pha chiếu ra hồ làm phiền mọi người ngồi hiên quanh đó.
Giữ view chung là giữ giá trị của cả vùng. Nhà thấp, mái màu trầm hợp với đất và cây, đặt so le để không chắn nhau, cây che bớt công trình, đèn hướng xuống: những lựa chọn ấy không làm nhà mình xấu đi, mà làm cả sườn đồi đẹp hơn, và khách nhìn từ hiên nhà mình sang cũng thấy cảnh đẹp hơn.
Nếu xây trong một khu có nhiều căn, việc xếp các căn so le, thấp dần về phía hồ, mỗi căn có khung nhìn riêng không bị căn kia chắn, là bài toán đầu tiên cần giải trước khi thiết kế từng căn.
Bảy nguyên tắc tóm tắt để trao đổi với người thiết kế
Có thể dùng bảng sau làm danh sách kiểm khi làm việc với kiến trúc sư hay người xây:
| Nguyên tắc | Câu hỏi để kiểm | Hay sai ở đâu |
|---|---|---|
| Đứng trên đất trước khi vẽ | Đã có ảnh từ từng chỗ đặt phòng, nhiều giờ khác nhau chưa? | Vẽ theo ảnh flycam, bỏ qua tầm mắt thật |
| Chọn vài khung chính | Ba khung nhìn chính là từ đâu, cho ai? | Mở kính mọi phía, không chỗ nào kín |
| Khung cửa là khung tranh | Bậu cửa tính theo người ngồi hay người đứng? | Bậu cao, người ngồi không thấy hồ |
| Hiên đủ rộng | Kê được ghế quay ra hồ không, mái có che nắng chiều? | Hiên hẹp, lan can đặc ngang mắt |
| Cây là khung | Chiều cao trưởng thành của cây trước hiên là bao nhiêu? | Trồng cây ăn trái lớn trước khung nhìn |
| Đèn phục vụ người | Từ hiên có thấy bóng đèn không, có tắt được không? | Đèn pha, dây đèn sáng suốt đêm |
| Không lấy view người khác | Nhà mình có chắn ai, mái có loá không? | Nhà cao sát mép đồi, mái tôn sáng |
Bảng không thay cho bản vẽ hay tư vấn chuyên môn, nhưng giúp chủ nhà nói chuyện với người thiết kế bằng ngôn ngữ của khung nhìn, thứ mà khách sẽ trả tiền để được hưởng.
Câu hỏi thường gặp
Có cần kiến trúc sư để thiết kế nhà đón view không?
Với nhà nhỏ, chủ nhà hiểu đất có thể tự xác định khung nhìn và làm việc với người xây. Nhưng với nhà trên đất dốc, nhiều căn, nhiều tầng, nên có kiến trúc sư và kỹ sư để vừa đón view vừa an toàn về kết cấu và thoát nước.
Kính càng lớn thì view càng đẹp phải không?
Không hẳn. Kính lớn làm phòng nóng chiều, lạnh đêm, kém riêng tư và có thể làm cảnh mất trọng tâm. Một khung cửa vừa, đặt đúng chỗ, bậu đúng tầm mắt thường cho cảm giác view đẹp hơn một mảng kính trải hết tường.
Nên ưu tiên view cho phòng ngủ hay phòng khách?
Tuỳ người ở. Homestay cho cặp đôi ưu tiên phòng ngủ; nhà cho gia đình và nhóm ưu tiên phòng khách, bàn ăn và hiên vì đó là nơi mọi người ngồi lâu khi thức. Có thể cả hai nếu thế đất cho phép.
Làm sao biết cây trồng hôm nay có che view sau này không?
Hỏi người bán cây hoặc người làm vườn địa phương về chiều cao và độ rộng tán khi trưởng thành ở đất này. Trồng cây lớn hai bên khung nhìn, phía trước chỉ trồng cây thấp hoặc cây bụi giữ được bằng cắt tỉa.
Xây nhà màu gì để không làm xấu cảnh hồ?
Màu trầm, gần với màu đất, gỗ, lá: nâu, xám, xanh rêu, trắng ngà ít bóng. Tránh mái tôn màu sáng chói hay màu rực vì từ bên kia hồ nhìn sang sẽ thành vết loá giữa sườn đồi xanh.
Có nên làm tháp ngắm trong khuôn viên không?
Đáng làm khi phần lớn các phòng không có view tốt và trong khuôn viên có chỗ cao nhìn rộng. Tháp cần thiết kế kết cấu và lan can cẩn thận, chịu được gió. Bài riêng trong chuyên mục bàn chi tiết khi nào nên và không nên làm.