Cửa sổ đón view hồ tốt được đặt theo chỗ người ở ngồi hoặc nằm, không theo mặt đứng của ngôi nhà; bậu cửa tính theo tầm mắt người ngồi để ngồi ghế, ngồi sàn hay nằm giường vẫn thấy mặt nước; khung cửa cắt bỏ được những thứ không muốn thấy và giữ phần hồ đẹp nhất ở giữa. Ở Tà Đùng, nơi khung nhìn đổi theo từng bước chân, vài chục phân dịch cửa sang trái hay phải, lên hay xuống, có thể biến một bức tường thành một bức tranh.
Nhà ở phố thường đặt cửa sổ đều nhau theo mặt tiền và theo thói quen của thợ: bậu ngang thắt lưng, cửa cao vừa người. Áp nguyên thói quen ấy lên nhà nghỉ trên đồi quanh hồ là bỏ phí khung nhìn. Bài này đi qua từng quyết định về cửa sổ: vị trí, độ cao bậu, kích thước, chia khung, cửa mở hay kính cố định, và rèm.
Đặt cửa từ trong ra, không phải từ ngoài vào
Cách làm phổ biến là vẽ mặt đứng ngôi nhà cho cân đối, rồi đục cửa theo nhịp đều. Với nhà đón view, nên làm ngược lại: đặt đồ đạc trước (giường ở đâu, ghế ở đâu, bàn ăn ở đâu), rồi từ mỗi chỗ ấy xác định hướng nhìn ra hồ đẹp nhất, sau đó mới đặt cửa vào đúng hướng nhìn đó. Mặt đứng có thể không đều, nhưng mỗi khung cửa đều có lý do.
Trên thực địa, có thể dựng một khung gỗ hay bìa cứng đúng kích thước dự kiến, đặt ở đúng vị trí và độ cao của cửa tương lai, rồi ngồi ở chỗ đặt giường hay ghế nhìn qua. Cách làm thủ công này cho thấy ngay khung có cắt đúng cảnh hay không, có lọt cột điện hay mái nhà hàng xóm không.
Nếu nhà đã có sẵn và chỉ sửa lại, cũng nên làm như vậy trước khi quyết định mở rộng hay dời cửa. Nhiều khi chỉ cần kê lại giường, đổi hướng bàn, là cửa cũ đã nhìn ra hồ đẹp hơn mà không cần đục phá.
Mỗi phòng có thể có một vị trí ngồi chính quyết định cửa chính, và vài vị trí phụ. Phòng ngủ: chỗ nằm trên giường và chỗ ngồi đọc sách. Phòng khách: sofa và bàn ăn. Bếp: chỗ đứng nấu và chỗ rửa bát. Đặt cửa phục vụ vị trí chính trước, rồi xem vị trí phụ có thể nhìn qua cùng cửa ấy hay cần một khung nhỏ khác.
Bậu cửa theo tầm mắt người ngồi
Bậu cửa là mép dưới của cửa sổ. Nhà phố thường để bậu khá cao, ngang thắt lưng người đứng, để kê bàn, giữ riêng tư và an toàn. Với phòng nhìn hồ, bậu ở độ cao ấy nghĩa là người ngồi ghế hay ngồi giường chỉ thấy trời và ngọn cây, phần mặt hồ nằm thấp hơn tầm mắt bị bậu cắt mất.
Cách tính đơn giản: ngồi ở chỗ sẽ ngồi (ghế, mép giường, nệm sàn), nhìn ra hồ, đánh dấu chỗ mắt chạm vào mép nước gần nhất mà mình muốn thấy. Làm việc này với cả người cao lẫn người thấp trong nhà, vì tầm mắt khác nhau khá nhiều. Bậu cửa phải thấp hơn đường nhìn ấy. Vì hồ nằm thấp hơn nhà trên đồi, đường nhìn ra mặt nước thường chúc xuống, nên bậu càng cần thấp.
Bậu thấp cần tính an toàn, nhất là ở tầng trên và với trẻ nhỏ: kính cường lực, thanh chắn trong suốt, hoặc khung cố định phần dưới. Người thiết kế sẽ chọn giải pháp theo quy chuẩn hiện hành. Một cách hay là làm bậu thấp thành chỗ ngồi: bệ cửa sổ có nệm, vừa là ghế đọc sách vừa giữ người ngồi cách mép kính.
Ở tầng trệt sát vườn, bậu cửa có thể hạ sát sàn thành cửa đi ra hiên hay bãi cỏ. Khi ấy khung nhìn bắt đầu từ cỏ dưới chân, đi qua mép đồi, ra mặt nước. Người ngồi trên sàn hay trên nệm thấp trong phòng vẫn thấy trọn. Đây là cách nhiều bungalow quanh hồ dùng để có view từ giường mà không cần kính rất lớn.
Rộng hay hẹp, ngang hay đứng
Cảnh hồ Tà Đùng chủ yếu trải ngang: mặt nước, chuỗi đảo, đường chân trời đồi xa. Cửa ngang và rộng hợp với cảnh này, cho thấy được nhịp các đảo nối nhau. Nhưng cửa ngang quá rộng mà thấp lại làm cảnh dẹt, mất bầu trời và mất mặt nước phía gần.
Cửa đứng, hẹp mà cao, cắt cảnh thành một lát dọc: từ cỏ trước nhà, qua mặt hồ, lên đồi, lên trời. Kiểu này cho cảm giác chiều sâu, hợp với hành lang, cầu thang, phòng tắm, hay góc nhìn ra một đảo đẹp duy nhất. Một chuỗi cửa đứng hẹp đặt cạnh nhau cũng tạo ra hiệu ứng đi qua từng khung khi người ta di chuyển trong nhà.
Không cần chọn một kiểu cho cả nhà. Phòng khách có thể dùng một khung ngang rộng cho toàn cảnh; phòng ngủ dùng khung vừa phải, bậu thấp; hành lang dùng cửa đứng hẹp. Sự khác nhau giữa các khung làm ngôi nhà thú vị hơn.
Chia khung kính: thanh đố đặt ở đâu
Cửa lớn thường phải chia thành nhiều tấm kính bằng các thanh đố dọc và ngang. Thanh đố đặt sai chỗ cắt ngang đường chân trời hay chia đôi đảo đẹp nhất ngay giữa khung. Ngồi ở chỗ ngồi chính, xác định đường chân trời và phần cảnh quan trọng nhất, rồi đặt thanh đố tránh những đường ấy.
Thanh ngang đặc biệt khó chịu nếu nằm đúng tầm mắt người ngồi, vì mắt luôn bị nó cắt ngang. Nếu cần thanh ngang, đặt cao hơn tầm mắt người đứng hoặc thấp hơn bậu nhìn của người ngồi. Thanh dọc ít gây khó chịu hơn vì mắt quen nhìn qua hai bên, nhưng không nên đặt ngay giữa hướng nhìn chính.
Kính một tấm lớn không chia thì đẹp nhất về view, nhưng nặng, khó vận chuyển lên đồi, khó thay khi vỡ. Cân nhắc giữa view và thực tế thi công, có thể giữ một tấm lớn cho khung nhìn chính, các khung phụ chia nhỏ hơn.
Cửa mở được hay kính cố định
Kính cố định cho khung nhìn sạch nhất, không có bản lề, tay nắm, khung cánh, kín gió và rẻ hơn. Cửa mở được thì cho gió, cho mùi sương, tiếng chim, và cho người ta bước ra hiên. Một ngôi nhà đón view thường kết hợp: khung lớn nhìn hồ là kính cố định, hai bên hay bên dưới có cánh nhỏ mở được để thông gió.
Ở Tà Đùng, gió hồ và đêm lạnh khiến cửa mở được phải kín khi đóng. Cửa trượt lớn ra hiên tiện nhưng khe trượt hay lùa gió và nước mưa xiên; cửa mở quay kín hơn nhưng chiếm chỗ. Hỏi người làm cửa về gioăng kín, thanh chắn nước ở ngưỡng cửa, vì sương và mưa xiên trên đồi lọt vào rất dễ.
Lưới chống côn trùng là chi tiết nhỏ nhưng ảnh hưởng view. Lưới cố định che lên cả khung nhìn làm cảnh mờ đi một lớp; lưới cuốn hay lưới chỉ đặt ở các cánh mở giữ được khung kính chính trong suốt.
Rèm: giữ view ban ngày, giữ giấc ngủ ban đêm
Rèm quyết định cửa sổ có còn là khung tranh hay không. Rèm treo trong lòng cửa, khi kéo ra vẫn che mất một phần kính hai bên, làm khung nhìn hẹp lại. Thanh treo rèm nên dài hơn cửa, để khi kéo hết, rèm nằm gọn trên tường hai bên, khung kính trống hoàn toàn.
Phòng ngủ nhìn hồ cần hai lớp: lớp mỏng để vẫn thấy hồ mà giữ riêng tư ban ngày, lớp dày che sáng để khách ngủ khi nắng lên sớm. Nhiều khách phàn nàn về phòng view hồ chỉ vì rèm không che được nắng sáu giờ sáng.
Màu và chất liệu rèm cũng ảnh hưởng. Rèm màu trung tính, sáng vừa phải, khi kéo ra không giành sự chú ý khỏi cảnh ngoài kia. Rèm hoa văn đậm đặt cạnh khung cửa nhìn hồ làm mắt bị phân tán.
Với phòng kính lớn hướng đông, có thể cân nhắc rèm điều khiển đơn giản bằng dây kéo ở đầu giường, để khách nằm vẫn mở được rèm khi trời hửng sáng, ngắm mây trên hồ rồi kéo lại ngủ tiếp. Chi tiết nhỏ này được khách nhắc tới trong lời khen nhiều hơn người ta nghĩ.
Cửa góc và cửa hai mặt: mở rộng khung nhìn ra hai phía
Khi cảnh đẹp trải dài qua một góc nhà, ví dụ một bên là vùng nước rộng nhiều đảo, bên kia là nhánh hồ có đồi rừng, cửa góc là cách mở cả hai khung mà không cần kính trải hết hai tường. Hai cánh kính gặp nhau ở góc, không có cột hay có cột mảnh, cho người ngồi ở góc phòng cảm giác lơ lửng giữa cảnh.
Cửa góc đẹp nhưng khó: cần kết cấu chịu lực ở góc được tính kỹ, kính lớn chịu gió, và mối nối kín nước. Đây là chi tiết nên để kiến trúc sư và kỹ sư giải quyết, không nên tự làm theo ảnh mẫu. Ở nhà gỗ, có thể dùng cột gỗ mảnh ở góc thay vì bỏ cột hoàn toàn.
Cửa hai mặt đối diện, một mặt nhìn hồ, mặt kia nhìn đồi hay vườn sau, lại có lợi khác: gió lùa xuyên phòng, phòng sáng đều, không ngột ngạt. Ngồi giữa phòng, nhìn trước là nước, nhìn sau là xanh. Với phòng khách và phòng ăn, cách bố trí này hợp khí hậu đồi hơn một mặt kính duy nhất hứng nắng.
Những lỗi cửa sổ hay gặp ở nhà nghỉ trên đồi
Từ những nơi ở quanh hồ, có thể thấy vài lỗi lặp lại. Tránh được chúng không tốn thêm bao nhiêu nhưng làm khác hẳn trải nghiệm:
- Bậu cửa cao theo thói quen nhà phố, người ngồi giường chỉ thấy trời.
- Cửa đặt giữa tường cho cân, trong khi cảnh đẹp nằm lệch về một bên.
- Giường kê áp tường cạnh cửa, người nằm phải quay đầu mới thấy hồ.
- Thanh đố ngang nằm đúng tầm mắt người ngồi, cắt đôi đường chân trời.
- Rèm treo trong lòng cửa, kéo ra vẫn che mất hai mép kính.
- Lưới chống côn trùng phủ cả khung kính chính, cảnh mờ như nhìn qua sương.
- Kính bẩn vì sương, bụi đất đỏ và mưa đọng vết, nhất là mặt ngoài khó với tới ở tầng trên hay bên trên dốc.
- Cửa trượt ra hiên không có thanh chắn nước, mưa xiên tràn vào sàn gỗ.
Phần lớn các lỗi này sửa được mà không đục phá: kê lại giường, đổi thanh treo rèm, thay lưới. Chỉ lỗi bậu cao và vị trí cửa mới cần sửa phần xây, nên tính đúng từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Bậu cửa sổ thấp có an toàn cho trẻ nhỏ không?
Có thể an toàn nếu dùng kính cường lực, thanh chắn trong suốt hoặc khung cố định phần dưới, và không có đồ để trẻ trèo lên. Nên để người thiết kế chọn giải pháp theo quy chuẩn hiện hành, nhất là cửa ở tầng trên.
Kính cố định có làm phòng bí không?
Không, nếu kết hợp với các cánh mở nhỏ ở hai bên hoặc phía dưới để thông gió. Kính cố định giữ khung nhìn sạch, còn cánh nhỏ lo việc đón gió. Cách này phổ biến ở nhà nghỉ có view.
Nên dùng kính một lớp hay hai lớp?
Kính hai lớp giữ nhiệt và cách âm tốt hơn, có ích ở nơi đêm lạnh và gió mạnh như đồi quanh hồ, nhưng đắt và nặng hơn. Nên hỏi người làm cửa về lựa chọn phù hợp với vị trí và hướng của từng phòng.
Làm sao thử vị trí cửa trước khi xây?
Dựng một khung gỗ hoặc bìa cứng đúng kích thước và độ cao dự kiến, đặt tại chỗ, rồi ngồi ở vị trí giường, ghế để nhìn qua. Chụp ảnh qua khung ở nhiều giờ để chắc khung cắt đúng cảnh.
Cửa sổ phòng tắm nhìn hồ có nên làm không?
Là điểm nhấn được khách thích nếu giữ được riêng tư: đặt cửa ở độ cao không bị nhìn từ ngoài vào, hoặc dùng kính mờ phần dưới, kính trong phần trên nhìn ra hồ và trời. Hướng cửa ra phía không có lối đi.