Ảnh hồ Tà Đùng trên mạng phần lớn đẹp hơn mắt thường thấy ở một vài điểm: chụp bằng flycam từ độ cao người không đứng được, dùng ống siêu rộng ôm nhiều đảo hơn mắt nhìn, ghép nhiều tấm thành toàn cảnh, chọn đúng buổi sáng có sương hiếm hoi, và chỉnh màu đậm hơn thật. Cảnh thật vẫn đẹp, nhưng mềm hơn, nhạt màu hơn, và mỗi ngày một khác. Biết điều này trước giúp anh chị lên Tà Đùng không hụt hẫng.
Bài này không chê ảnh mạng — nhiều ảnh là công sức thật của người chụp kiên nhẫn. Mục đích là hiểu ảnh được tạo ra thế nào, để so sánh đúng với điều mình sẽ thấy, và biết cách tìm lại những khung tương tự bằng mắt.
Flycam: góc nhìn không ai đứng được
Rất nhiều ảnh và video hồ Tà Đùng đẹp nhất được quay bằng flycam bay cao trên mặt hồ. Từ độ cao đó, máy thấy được toàn bộ cụm đảo, các nhánh hồ, khoảng nước giữa các đảo rất rõ, như nhìn một bức bản đồ sống. Không có quả đồi nào quanh hồ cho góc nhìn đó; người đứng trên đồi luôn thấp hơn và nhìn xiên hơn.
Hệ quả là khi đứng ở điểm ngắm, các đảo trông chồng lên nhau nhiều hơn, khoảng nước giữa chúng hẹp hơn so với ảnh flycam. Cảnh vẫn đẹp, nhưng là một bố cục khác. Nhận ra một tấm ảnh là flycam rất dễ: góc nhìn gần như thẳng đứng từ trên xuống, hoặc thấy được cả hai phía của một quả đồi cùng lúc.
Nếu thích khung nhìn kiểu flycam, chọn chỗ đứng cao nhất có thể và nhìn xuống phần hồ gần chân đồi nhất — đó là phần có góc nhìn dốc nhất, gần với ảnh flycam nhất.
Ống siêu rộng và ảnh ghép toàn cảnh
Điện thoại bây giờ hầu như đều có ống góc siêu rộng, ôm được một khung lớn hơn tầm nhìn tập trung của mắt người. Ảnh chụp bằng ống này cho thấy nhiều đảo, nhiều đồi hơn trong một tấm, và làm mọi thứ ở xa trông nhỏ đi, mặt hồ trông rộng ra. Khi xem ảnh trên màn hình nhỏ, cảm giác bao la rất mạnh.
Ảnh toàn cảnh ghép từ nhiều tấm còn đi xa hơn: có thể ôm gần nửa vòng chân trời trong một khung dài. Mắt người ở ngoài đời cũng thấy được cả vòng đó, nhưng phải quay đầu, không thấy cùng lúc. Vì vậy cảm giác đứng trước cảnh thật khác cảm giác nhìn một tấm toàn cảnh: ngoài đời là trải nghiệm quay đầu, khám phá dần; trong ảnh là một cái nhìn gói trọn.
Ống siêu rộng cũng làm những thứ ở gần to ra quá mức và kéo méo các đường thẳng ở mép ảnh. Một mép đồi nhỏ ở tiền cảnh có thể trông như vách núi. Đứng ngoài đời, tỉ lệ đó trở lại bình thường.
Chọn ngày đẹp nhất trong nhiều ngày
Một tấm ảnh biển mây phủ kín mặt hồ, chỉ còn ngọn đảo nhô lên, thường là thành quả của nhiều buổi sáng đi lại. Người chụp có thể đã dậy sớm năm sáu lần mới gặp một buổi đúng như vậy. Ảnh được đăng, còn những buổi trời trong không sương hay sương dày không thấy gì thì không ai đăng.
Người xem ảnh dễ nghĩ rằng sáng nào ở Tà Đùng cũng như thế. Thực tế sương và mây phụ thuộc vào nhiệt độ đêm, độ ẩm, gió. Có những tuần liền không có buổi sáng nào giống ảnh. Đi một chuyến hai ngày mà gặp được một buổi sáng đẹp là đã may.
Khi lên tới nơi, hỏi chủ nơi ở hay người địa phương xem mấy hôm nay sáng ra trời thế nào; họ biết nhịp thời tiết gần nhất tốt hơn mọi tấm ảnh. Cách nghĩ đúng là coi những tấm ảnh đẹp nhất như minh chứng rằng cảnh ấy có thể xảy ra, chứ không phải lời hứa. Tăng cơ hội bằng cách ở lại nhiều buổi sáng, dậy sớm, và chọn chỗ đứng cao gần nơi ở để đi được nhiều lần.
Chỉnh màu: xanh hơn, đỏ hơn, trời đẹp hơn
Phần lớn ảnh phong cảnh trên mạng được chỉnh màu, ít nhiều. Phổ biến nhất là tăng độ bão hòa làm nước xanh hơn, cây xanh hơn, đất đỏ rực hơn; tăng tương phản làm đảo nổi khối hơn; làm bầu trời xanh đậm hơn hoặc thay cả bầu trời. Một số ứng dụng điện thoại tự động làm việc này khi chụp.
Kết quả là ảnh trông rực rỡ hơn cảnh thật. Ngoài đời, hồ Tà Đùng có màu dịu hơn nhiều: nước xanh pha xám, cây xanh có độ trầm, lớp đồi xa nhạt gần như trắng xanh. Ngày có khói bụi, màu còn nhạt hơn nữa. Đứng trước cảnh thật, nhiều người thấy hơi khác ảnh vì thiếu cái rực rỡ đó.
Thật ra màu dịu của cảnh thật có cái hay riêng: mắt không bị mệt, cảm giác êm và rộng. Nếu chụp lại, giữ màu gần với mắt thấy thường cho ảnh bền hơn, xem lại sau nhiều năm vẫn thấy đúng là Tà Đùng.
Mùa trong ảnh và mùa khi mình lên
Ảnh hồ Tà Đùng lan truyền nhiều thường là ảnh mùa nước cao: mặt hồ đầy, đảo xanh sát mép nước, cây cỏ tươi. Nếu lên vào cuối mùa khô, mực nước thấp, anh chị sẽ thấy viền đất đỏ quanh đảo, có đảo nối với bờ, có nhánh hồ cạn thành bãi cỏ. Cảnh khác hẳn, có người thấy tiếc, có người lại thích vì nó lạ.
Tương tự, ảnh mùa hoa cà phê với đồi trắng xóa hay ảnh dã quỳ vàng rực chỉ đúng trong vài tuần mỗi năm, và mỗi năm sớm muộn khác nhau. Lên ngoài mùa đó thì không thấy, dù đi đúng chỗ.
Trước khi lên, xem ảnh được chụp vào tháng nào nếu có ghi, và tìm thêm ảnh của đúng tháng mình định đi. Kỳ vọng theo mùa của mình, không theo mùa của tấm ảnh đẹp nhất.
Cũng đừng quên rằng hồ thủy điện còn thay đổi theo năm, không chỉ theo mùa. Có năm mưa nhiều, nước lên cao sớm; có năm hạn, mùa khô kéo dài, nước rút sâu. Một tấm ảnh chụp cách đây vài năm có thể cho thấy một mặt hồ khác với hiện tại, kể cả khi chụp cùng tháng. Cây trên đảo, công trình ven hồ, đường mới mở cũng đổi theo năm tháng.
Thứ ảnh không chụp được: gió, lạnh, âm thanh và thời gian
Có những thứ của cảnh thật mà ảnh không bao giờ mang được. Gió lạnh trên đỉnh đồi lúc sáng sớm, mùi cỏ ẩm và đất đỏ, tiếng gà gáy từ thôn bên kia hồ, tiếng máy thuyền vọng lên. Cảm giác thời gian trôi khi sương tan dần trong nửa giờ. Những thứ này làm nên trải nghiệm ngắm cảnh, và chỉ có khi đứng đó thật.
Ngược lại, có những thứ ảnh không cho thấy mà người tới sẽ gặp: đường dốc đất đỏ để lên điểm ngắm, cái lạnh buổi sáng cần áo khoác, muỗi và côn trùng ở chỗ cỏ rậm, nắng gắt giữa trưa, những ngày khói mù. Biết trước để chuẩn bị, thay vì bị bất ngờ.
Khi cân hai bên, đa số người lên Tà Đùng với kỳ vọng đúng vẫn thấy chuyến đi xứng đáng: cảnh có thể không rực như ảnh, nhưng trải nghiệm thật đầy đủ và sống động hơn bất kỳ tấm ảnh nào.
Năm câu tự hỏi khi xem một tấm ảnh hồ Tà Đùng
Ảnh chụp từ đâu? Từ flycam trên cao, từ đỉnh đồi, hay từ mặt nước? Góc nhìn quyết định mình có đứng lại được đúng khung đó không. Ảnh nhìn thẳng từ trên xuống gần như chắc chắn là flycam.
Ống kính nào? Ảnh ôm quá nhiều đảo, mép ảnh cong, tiền cảnh to bất thường thường là ống siêu rộng; ngoài đời mắt thấy hẹp hơn.
Mùa nào, giờ nào? Mặt hồ đầy hay lộ bờ đỏ, có sương hay không, nắng xiên hay nắng trưa — đó là manh mối về thời điểm.
Màu có thật không? Nước xanh ngọc rực, trời xanh đậm không một gợn mây, đất đỏ như sơn thường là đã chỉnh màu mạnh.
Có phải ảnh ghép? Ảnh rất dài, chân trời hơi cong, hay có vệt ghép mờ là toàn cảnh ghép; ngoài đời phải quay đầu mới thấy hết. Tự trả lời năm câu này mất chưa tới một phút nhưng giúp kỳ vọng về chuyến đi sát với thực tế hơn nhiều.
Video ngắn: nhanh, nhạc hay và những cảnh bị cắt
Ngoài ảnh, phần lớn người biết tới Tà Đùng qua video ngắn: vài giây flycam lướt qua cụm đảo, vài giây sương trôi, vài giây hoàng hôn, kèm nhạc nền. Video được dựng từ những đoạn đẹp nhất của nhiều giờ quay, có khi nhiều ngày. Những đoạn chờ đợi, trời xám, gió lạnh, đường dốc đều bị cắt.
Nhiều video còn được tăng tốc, nhất là cảnh mây trôi, sương tan, mặt trời lặn. Thứ diễn ra trong nửa giờ được nén vào vài giây, tạo cảm giác cảnh chuyển động mạnh. Ngoài đời, mây trôi chậm hơn nhiều, sương tan từ từ. Đứng xem tại chỗ cần kiên nhẫn, nhưng cũng chính vì chậm mà người ta thấy thời gian như dừng lại.
Khi xem video để chọn chỗ đi, chú ý phần đầu và phần cuối của mỗi cảnh để đoán chỗ đứng, và nhớ rằng những gì thấy trong một phút video có thể là thành quả của cả tuần lễ.
Đi tìm lại khung trong ảnh bằng mắt mình
Một cách thú vị là chọn một hai tấm ảnh mình thích nhất, đoán xem nó được chụp từ đâu, rồi khi lên thử tìm lại chỗ đứng gần nhất. Việc này buộc anh chị đọc địa hình, so hình dáng đảo, để ý hướng nắng — tức là đang học ngắm cảnh mà không biết.
Có khi tìm được gần đúng chỗ đứng, chỉ khác thời tiết. Có khi nhận ra tấm ảnh là flycam, không đứng được. Có khi lạc sang một chỗ khác còn đẹp hơn tấm ảnh. Cả ba kết quả đều đáng: chuyến đi có mục tiêu, và mình nhìn cảnh bằng con mắt chủ động thay vì chỉ so sánh.
Nếu đi cùng trẻ lớn, biến việc này thành một cuộc truy tìm nhỏ: đưa trẻ xem tấm ảnh, cho trẻ tự đoán hướng, tự tìm hòn đảo có hình dáng giống trong ảnh. Trẻ sẽ nhìn cảnh kỹ hơn người lớn, và thường là đứa phát hiện ra chỗ đứng trước tiên.
Sau chuyến đi, ảnh của chính mình — chụp vào buổi sáng mình đã dậy sớm, ở chỗ mình đã tự tìm — sẽ có ý nghĩa hơn mọi tấm ảnh đẹp trên mạng, dù có thể kém rực rỡ hơn.
Và nếu muốn chia sẻ ảnh của mình, ghi kèm vài chữ về mùa, giờ và thời tiết hôm đó. Người xem sau sẽ biết cảnh ấy ra đời trong điều kiện nào, và lên Tà Đùng với kỳ vọng đúng hơn.
Câu hỏi thường gặp
Ảnh hồ Tà Đùng trên mạng có giống ngoài đời không?
Cảnh thật vẫn đẹp nhưng thường mềm và dịu màu hơn. Nhiều ảnh dùng flycam, ống siêu rộng, ghép toàn cảnh, chọn đúng buổi sáng có sương hiếm và chỉnh màu đậm, nên ngoài đời thấy khác.
Vì sao đứng ở điểm ngắm mà không thấy giống ảnh?
Có thể ảnh chụp bằng flycam từ độ cao không ai đứng được, hoặc ống siêu rộng ôm nhiều hơn mắt nhìn, hoặc chụp vào mùa và giờ khác. Thử lên cao hơn và nhìn xuống phần hồ gần chân đồi.
Lên Tà Đùng có chắc thấy biển mây như ảnh không?
Không chắc. Biển mây phụ thuộc thời tiết đêm trước, có tuần liền không có. Ảnh biển mây thường là thành quả của nhiều buổi sáng đi lại. Ở lại nhiều đêm và dậy sớm để tăng cơ hội.
Mùa khô hồ Tà Đùng có đẹp như ảnh không?
Khác ảnh mùa nước cao: mực nước thấp, đảo có viền đất đỏ, có nhánh hồ cạn. Cảnh vẫn đẹp theo kiểu khác, hình khối đảo rõ hơn, nhưng không xanh đầy như ảnh mùa mưa.
Làm sao biết một tấm ảnh đã chỉnh màu mạnh?
Nước xanh ngọc rực, trời xanh đậm không gợn, đất đỏ như sơn, lớp đồi xa vẫn sắc nét và đậm màu là dấu hiệu chỉnh mạnh. Cảnh thật ở Tà Đùng thường có lớp xa nhạt, màu dịu.
Có nên chỉnh ảnh của mình cho giống ảnh mạng không?
Tùy ý thích, nhưng giữ màu gần với mắt thấy thường cho ảnh bền hơn và đúng kỷ niệm hơn. Chỉnh vừa phải độ sáng, tương phản là đủ, tránh đẩy màu tới mức không còn giống nơi mình đã đứng.